متن مکمل سخنرانی محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان در پوهنتون کابل

متن مکمل سخنرانی محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان در پوهنتون کابل

بسم الله الرحمن الرحیم

ډېرو قدرمنو استادانو، د لوړو زده کړو وزیر صاحب، جناب بابري صاحب، ډېرو محترمو مشرانو، خویندو، استادانو او له ټولو څخه مهم ټولو وطنوالو؛

تر ټولو لومړی د بشریت د ستر پېشوا تحفه در وړاندې کوم.

السلام علیکم و رحمت الله و برکاتهُ!

د شلمې پېړۍ په دویمه لسیزه کې په ټوله نړۍ کې موږ یوازینی مستقل اسلامي دولت و. ترکیه په جنګ کې وه، عربستان، لا عربستان سعودي شوی نه و او زموږ لومړی اساسي قانون، یو بهترین کتاب ورباندې لیکل شوی، د پروفیسور فیض احمد لخوا چې براون [پوهنتون] کې هم درس ورکوي.

اولین قانون اساسی ما، هیچ نوع مشاور امریکایی و اروپایی نداشت، مطلق نتیجه فکر افغانی و فکر اسلامی بود.

اوسني حالت ته راځو، خوشحال خان وایي:

لا یو شور را ځنې لاړ نه وي بل راشي     مګر زه پیدا په ورځ د شور او شر یم

وروڼو بدې ورځې هم راځي او ښې ورځې هم راځي، زه د بدو ورځو ولسمشر یم او ورباندې ویاړ کوم.

بعضی دفعه ­ها مردم مثل اشپیگل پرسان می­کنند، خواهد برامدی؟ خواهد رفتی؟ ترک خواهی کرد؟ هر څوک به ځي، زه د تللو نفر نه یم. دا مې کور دی، دا مې ګور دی! او بل افغانانو ته وګورئ موږ دوه صفته لرو؛ یو د اتفاق کیسې مو دي. کله چې افغانانو اتفاق کړی تر ټولو لوی کارونه یې کړي دي. په دومره کوچني ملک کې، ټوله دنیا مو بار بار لړزولې ده. د تمدنونو کور و، تر ټولو لوی متفکرین مو ایجاد کړي دي. احمد شاه دُراني غوندې نفر مو درلودل، نور شخصیتونه مو درلودل. بلې خواته اصلي خبره دا ده چې  دولتونه جوړوو، خو په ساتلو کې یې کم راغلي یوو او دلیل یې څه دی؟ دلیل یې دا دی که فورمول جانشینی را یافته نتوانستیم، جمهوریت مسئله جانشینی را به صورت اساسی حل کرده، این نقطۀ کلیدی جمهوریت است.

مجبور نه یئ چې بیا میراثي نظامونو ته ولاړ شئ او وګورئ چې طبیعت درسره څه کوي، خو په هرې کورنۍ کې هم ښه وځي او هم بد وځي، اما جمهوریت د دې نظام دی چې د افغانستان په لویه کورنۍ کې بهترین استعدادونه مخکې شي، وړاندې شي او د یو بل ځای ونیسي.

می آییم سر حالت فعلی، تصمیم رئیس جمهور بایدن یک تصمیمی است که همه را مجبور به این کرده تا دوباره بالای فرضیه­ های خود غور کنند. تکرار می کنم، این نوعی تصمیمی است که تلاطم استراتیژیک را برای ما از بین برده است. در دوسال گذشته این ملت هر روز منتظر این بود، ببیند که امریکا می­ماند یا بیرون می شود و دو موضوع با هم مرتبط شد که باید با هم مرتبط نمی­بود، برامدن قوای امریکا و پروسۀ صلح.

تصمیم استراتیژیک رئیس جمهور بایدن برای ما روشنی استراتیژیک آورده. نکتۀ کلیدی این است همه فکر می­کنند که ابهام تنها به خطر مواجه است؛ در طول تاریخ قهرمانی کردید چه گپ است؟ در حالت ابهام چه نتیجه می دهد؟ فکر منسجم، تصمیم و عمل قاطع.

وزیر خارجه بلنکن برایم تیلفون کرد که صبح رئیس جمهور بایدن اعلان می کند، میکند. گفتم بسیار تشکر، وضع روشن شد. بعد از آن رئیس جمهور بایدن تیلفون کرد خیال میکردم که ده دقیقه صحبت می­کنیم، اما ۴۵ دقیقه صحبت کردیم.

وقتی که ماحول تغییر می­کند دو حالت داریم: حالت عمومی این است، مردم محکم می­گیرند که ماحول تغییر نکرده، همه چیز در جای است، عادت­های گذشتۀ ما کار میدهد.

حالت دوم این است که ماحول را به صورت اساسی در دست تان بگیرید، منسجم باشید، از ماحول فرصت بسازید. شکل مدیریت ما افغان­ها باید مدیریت فرصت­ها باشد، نه تنها غرق شدن در خطرات. اگر تمام روز بالای خطرات گپ میزنید یکدیگر را ناامید می­سازید، همدغسې ده کنه؟ بیایید سر فرصت­ها به صورت اساسی گپ بزنیم. خوشی به داکتر نجیب در هر جا است یا نه؟ آن زمان تا این زمان فرق نهایت زیاد دارد. از این خاطر من اول سر فرصت­ها می‌آیم.

اولین فرصت این است که استحکام حاکمیت ملی می آید. استحکام حاکمیت ملی به چه اساس می آید؟ اول این ملت باید تصمیم بگیرد که در ظرف چهارسال بودجه و عواید خود را به حدی میرساند که ضرورت به گدایی نداشته باشد. عملی است؟ بلی، در کان ثروت قرار داریم.

اول موقعیت تان، هفت سال پیش فکر می­کردید که یک مملکت محاط به خشکه هستیم، امروز همۀ تان درک کردید که در قلب آسیا قرار دارید، چهار راه تمام جهان هستید. براعظم آسیا در ۹ سال دیگر تا سال ۲۰۳۰ به کلانترین قدرت اقتصادی دنیا بدل می­شود. در بین سه میلیارد نفر قرار داریم، کمی خود را تکان بدهید، یکی از کلانترین صادر کننده ­ها در منطقه شده میتوانید. بدون استحکام شما، بدون ثبات افغانستان، فکر می­کنید که پروژۀ تحول تمام آسیا و ارتباط آسیای مرکزی و آسیای جنوبی تأمین شده می­تواند؟ روی سرمایه تان فکر کنید.

دوم، هفت سال پیش فکر می­کردید که آب افغانستان قابل مدیریت نیست، ټولو ویل، دا مو نه پرېږدي، دا مو نه پرېږدي، دلته محافظه کاري کوو او هلته محافظه کاري کوو. نن په دې باور لرئ چې د افغانستان اوبه څښتن لري کنه؟ موږ یې څښتن یوو، خدای (ج) راکړي موږ یې مدیریت کوو او په ګډه یې مدیریت کوو.

کمال خان، از کندهار تا هرات گرفته، کندوی تمام منطقه می­شود. عوض اینکه آب را رایگان صادر کنیم، یا تیل بدهند یا پیداوار ما را بخرند. در این چه مشکل است؟ د اوبو له مدیریت څخه میلیاردونه ډالره پیدا کوو.

کانونه، تنها لیتیم تان یک هزار میلیارد دالر می ارزد. طبعیت ما، یکبار در اینجا ثبات باشد. نکتۀ کلیدی برای اینکه از این ثروت استفاده کرده باشید چیست؟ حکومتداری، حاکمیت قانون، حس مطلق مساوات شهروندی. از این خاطر نکتۀ کلیدی برای تان این است، اصلاحات تنها وظیفۀ اشرف غنی نیست. بالای اصلاحات اجماع ملی را ایجاد کنید. اصلاحات نباشد در این صورت، منابع به صورت غلط استفاده شده یانه؟ کمبود منابع نبود، استفادۀ منفی از منابع بود. ما باید تصمیم بگیریم که حلقۀ نجیبۀ امکانات را به چه شکل ایجاد کنیم. این معنایش چیست؟ برنامه های ملی. حداقل هشت برنامۀ ملی تمام افغانستان را در بر بگیرد و چهار ستون اساسی داشته باشد:

یک – تحکیم دولت، دو- تحکیم مارکیت، سه – آماد­گی برای صلح  و چهار– ملت سازی یا تحکیم وحدت ملی.

هر برنامۀ ما، باید این چهار بُعد واضح را به صورت اساسی داشته باشد تا ما سر امکان خودکفایی برویم و امکانش را هم داریم و معلوم دار است؛ اما تعریف ظرفیت باید فرق ­کند و تحول در این است که خود تان برایش نسخه بسازید.

 یک خانم کندهاری چند روز پیش به بهترین صورت این را ذکر کرد. او گفت اگر ۵  متر تکه داشته باشم و بدون اینکه قد و اندام خود را به خیاط روان کنم. خو که یې جوړ کړي [کالي] یا به راباندې لنډ وي یا به اوږده وي. خیاط شما هستید، شرایط مملکت را باید جمع کنید. چیزی را برای این کشور بحیث برنامه و بحیث ابتکار تقدیم کنید که مردم درک کند. او له ټولو نه عمده خبره اوس د ملي استحکام لپاره ملي اجماع ده. ملي اجماع دا نه ده چې یو څو محدود کسان دې د دې مملکت راتلونکی تعیین کړي، ولس باید ګډون وکړي.

جمهوریت بدون جمهور معنا دارد؟ و خوشبختانه من در نبض ملت چه می بینم؟ ملت اجماع دارد و  قشر سیاسی انشاءالله تعالی میرود به طرف اجماع سیاسی، اما نکتۀ کلیدی ما عمل، بسیج و اقدام به اساس اجماع ملی باشد و هدف ما باید این باشد که یک دولت مقتدر که جواب گوی، کارا و شنوا که جوابگوی ضرورت ما باشد، ایجاد کنیم و ایجاب این را می­کند که ولایت های خود را بصورت واضح تعیین کنیم و به صورت واضح تطبیق کنیم. در این بخش، حفاظت و حمایت از قوای دفاعی و امنیتی ما یک وجیبۀ ملی است.

د جنګ په میدان کې موږ نه ده بایللې، بایللي مو دي؟ او طالبانو ته هم زموږ پیغام واضح دی. په جنګ کې یې رانه نشئ ګټلی، په سوله کې راتللی شئ.

فرق حلقۀ خورد و حلقۀ کلان چیست؟ شما استادها هستید. آیا یک دایرۀ کلان در دایرۀ خورد جای می شود و یا اینکه یک دایرۀ خورد در دایره کلان جای میشود؟ طالبان هدف شان اینست که من را بکشند، اما  من می خواهم آنان را در آغوش خود بگیرم. همراه طفل طالب من کدام تضاد دارم؟ یکی از شما تضاد دارید؟ و همراه زنی که در این منطقه زندگی می کند.

تاسې یې له وضعیت څخه خبر یئ، روغتیا ورته رسېږي؟ ډوډۍ ورته رسېږي؟ هغه طالب باندې زه ناره کوم؛ راشه له نورو افغانانو سره یو ځای شه، هر شی به درته ورسېږي. دا کور د ټولو کور دی، که دوه کاله دلته سوله وي، بیا راشئ پرمختک وسنجوئ، خو د طالبانو د عملیاتو له وجې مو په ۲۰۱۹ کال کې یو میلیارد ډالر له لاسه ورکړي دي. یو میلیارد ډالر! خبره په دې کې ده چې ملي حاکمیت کې باید ټول یو ځای شو. دا په ګډه جوړېږي.

و معنای دولت قوی دولت دیکتاتوری نیست، این را به وضاحت باید بفهمید. هم مرکزیت معقول و کارا وجود دارد و هم عدم مرکزیت. مسئله مرکزیت و عدم مرکزیت را به یک شعار توخالی  به گفتۀ ایرانی­ها بدل نکنیم. نکتۀ  در این است که هر سطح حکومتداری باید صلاحیت های خود را داشته باشد.

 امروز پروگرام میثاق شهروندی را ببینیم، از این کرده انتقال صلاحیت زیادتر شده می تواند؟ زیاده از چند میلیارد دالر وقتی که من وزیر مالیه بودم و حالا که رئیس جمهور هستم، به قریه های افغانستان رفته است یا نه؟ کلانترین سرمایه های اجتماعی در قریه های ما ایجاد شده یا نه؟ ضرورت این است که ما فکر خود را منسجم کنیم. اینجا ضرورت یک گفتمان ملی منسجم است و تحکیم حاکمیت ملی موجب اعتماد می شود. از آن خاطر، خواهش من از همۀ شما و خاصتا از استادان، علما و از مشران قومی این است که در این گفتمان شریک شوید. وقتی که طالبان ببینند و دنیا ببیند که همه افغان ها منسجم هستند، آیندۀ خود را فکر کرده می توانند، طرح واضح دارند، مسئله جمع می شود. باید به صورت اساسی، ما استحکام حاکمیت ملی خود را و اصلاحات را که همه مردم بفهمند، شکل بدهیم.

موضوع دوم، یک آوازه در تمام جای است، مثلی­که اتحاد شوروی و بعد از آن روسیه افغانستان را ترک کرد، امریکا در حال ترک کردن هستند. دیشب هم محب صاحب همراه مشاور امنیت ملی امریکا جلسه داشت، تمام تعهدات در قسمت حمایت از جمهوریت به جای خود است. ما در حال مذاکره بالای شیوه هستیم. اما نکتۀ کلیدی این است، هفت سال پیش برای تان نگفته بودم که امریکا می براید. دو سال پیش به رئیس جمهور ترامپ مکتوب روان نکردم که برایید؟  

حالا یک وضاحت واضح آمده که ما می توانیم خود را جمع کنیم و تصامیم بسیار جدی را در مدت کوتاه بگیریم، چون ماحول تغییر کرده است.

درین تغییر ماحول، فصل نو همکاری های بین المللی ایجاد می شود. به صورت واضح وظیفه ما چه است؟ تنظیم این منابع همکاری های بین المللی اگر به جای من باشید، چهارسال زیادتر اتکا را فکر نکنید، یک طرح اتکا به خود را بیاورید.  نوع مناسبات بین المللی تان را تغییر بدهید. یک مرحلۀ گذار را رسم می­کنیم، حمایت است روی آن حساب کرده می توانیم، بصورت اساسی. گپ در اینجا سر حمایت نیست، سر ساختن میکانیزم ها است و شیوه مؤثر استفاده از اینها است. مخصوصاً تعهدات در قسمت حمایت از نیروهای امنیتی  پر افتخار ما مطلق به جای است.

دا انشالله و تعالی منسجم کوو. و این حمایت، اجماع بین تمام کشور های ناتو، اروپا، کانادا، همه اش وجود دارد. مردم حالا به یک نظر نو می بینند و این ماه های آینده جهت را تعیین می کند. تمام مردم از من چه تقاضا داشتند؟ شما تمام مصاحبه ها را دیدید، سی ان ان، شپیگل و غیره پرسیدند که شکایت داری، انتقاد داری، فکر می­کنی مردم ترک تان کردند؟ گفتم نه بابا، هیچ گپ نیست. نتیجه اش چیست؟

حمایت کامل بین المللی، از خاطری که باعزت همراه شان رفتار کرده ایم. در حالتی که ماحول تغییر می کند، دوست بسازید نه دشمن، رفیق بسازید نه اینکه مردم را خفه بسازید. ماحول تغییر کرد، در تغییر ماحول، فصل نو را به صورت اساسی، ما انشالله تعالی تعیین می کنیم.

نقطۀ سوم تان همکاری منطقوی است.

اول، هفت سال پیش آسیای مرکزی به کدام چشم طرف تان می دید؟ خطر، خطر و خطر. تمام ذهنیت این بود که باید با یک دیوار آهنی از خطراتی که ناشی از افغانستان است، جلوگیری شود. امروز، تمام کشور های آسیای مرکزی جمع قفقاز به صورت یک فرصت به طرف تان می بینند. چه کردیم؟ بحث امنیت را به بحث اقتصاد گشتاندیم، بحث محدودیت را به بحث فرصت بدل کردیم.

نن، تر ټولو لوی تجارتي مناسبات له مرکزي اسیا سره دي که نه؟ د قزاقستان غنم، خوست، پکتیکا او کندهار کې خرڅېږي که نه؟ پنځه کاله مخکې یې هېڅ اثار نه و. د برق لویې پروژې. سږ کال د ټاپي کار په افغانستان کې شروع کېږي. په اګست میاشت کې به انشالله و تعالی تاسی وګورئ چې د ټاپي کار په هرات کې شروع شي او سږ کال به په هرات کې په سرعت حرکت وکړي. ټاپ او د ریل پټلۍ نورې پروژې به هم پیل شي. 

از سال ۱۸۷۵ ما منتظر خط آهن بودیم. اولین پروژۀ خط آهن در افغانستان در سال ۱۸۷۵ از طرف کسی که کانال سویز را ساخت، ترتیب شده بود. در کتابخانه اعلی­حضرت من کتابی را یافتم به زبان فرانسوی با تمام تحقیقات دقیق آن.

 بعد از آن  در زمان امان الله خان یک هالندی را آورد و رئیس خط آهن خود ساخت، بعد از آن در زمان سردار داوود خان، شاه ایران پنجاه میلیون دالر بالای امکان‌سنجی آن وعده داد. امروز افغانستان به بحث جدی میرود که آسیای مرکزی و آسیای جنوبی چطور از راه خط آهن وصل شود و مسیر نو را انشالله  تعالی در دو هفته بالای آن به نتیجه خواهیم رسید.

مردم چرا از منطقه در اینجا آمادۀ سرمایه‌گذاری هستند، از خاطری که آیندۀ خود را در آن می بینند. حرف منافع، مشترک‌محور است و آخرین نکته، آیا لوی‌درستیز و صدراعظم پاکستان امروز از طرح های اقتصادمحور صحبت می کنند یا نمی کنند؟

جنگ مفکوره ها را خواهران و برادارن برده ایم. برای‌تان تبریک می گویم، بیایید آنرا عملی کنیم. مگر هنر در چیست؟ هنر درین است که شرکای خود را بشناسید و درک شان کنید. برای هر سفر، اول من برای آسیای مرکزی حد اقل چهارصد ساعت کار کرده ام. هر نکته رئیس جمهور را و کشوری را که رفتیم، تمام طرح های شان، قانون شان، اصول شان را و منافع شان را سنجیده ام. از همان خاطر بوده که در ظرف نیم ساعت، ملاقات ما مبدل به دوستی شده است. آینده تان از نگاه اقتصادی، مطلق همراه منطقه است. می دانید فیصدی رشد چین امسال چند فیصد خواهد باشد؟ ۱۸فیصد و یکبار که هندوستان از کرونا براید بازهم حرکت را خواهد دید. در یکی از متحرک‌ترین مناطق دنیا قرار داریم، باید زبان مشترک پیدا کنیم. زبان مشترک زبان منافع است، همچنین زبان فرهنگ است. زبان های افغانستان هرکدام وسیلۀ وصل هستند. اینجا ضرورت این است که این زبان ها را نقطۀ وصل بسازیم.

دیاسپورا، من کلمۀ دیاسپورا را به صورت عمدی استعمال می کنم، از خاطری که یکی از کلانترین ثروت افغانستان دیاسپوراهای آن است. لطفاً این ذهنیت را از مغزتان بکشید که مردم در دیاسپورا رقیب کارتان است، نیستند. آنها همه شان کار دارند، اما ممد تان هستند. مخصوصاً امسال می رویم به طرف دیجیتال سازی. دیجیتال سازی دولت به شدت تمام امسال عملی می شود، زمینۀ آن را فراهم می­کند که صحت را،  درس را و اقتصاد را به صورت دیگر منسجم کنید.

اما نکته در این است که همکاری منطقوی برای تان کلید است و این چه میخواهد؟ مدیریت زیربنا ها، مدیریت فکر، مدیریت طرح و مدیریت برنامه. فضل خدا همه این ها هستند، اما خواهش من از شما این است که طرز درس و طرز تحقیق تان را عملی بسازید. ضرورت این است که مدیریت به صورت اساسی به وجود بیاید و بازهم مسئولیت گزارش‌دهی به مردم به صورت واضح بیاید. در اینجا بعد از این، دوستان مشترک داریم با همکارهای بین المللی خود، مگر افغانستان در دشمنی های دیگران دیگر حصه نمی گیرد. ما نمی خواهیم میدان رقابت کسی باشیم. چهل و یک سال بس است، افغان ها حس حق بنیادی را که حق صلح است به حیث یک ملت، آرامی و ثبات را که حاصل کردیم، در مشکلات دیگران داخل نمی شویم.

لاړ دې شي نړۍ کافي ډېره لویه ده. که یو بل سره رقابت کوي نورو ځایونو کې دې وکړي. موږ دروازې تړو، زړونه خلاصوو، اما د نفاق دروازې تړو. نفاق ته اجازه نه ورکوو او مداخلې ته هم اجازه نه ورکوو.

نکتۀ دیگر ما موضوع تروریزم است، چند کلمه درین قسمت خدمت تان عرض می کنم.

نکتۀ اول، تروریزم و دین مبین اسلام هیچ ارتباطی باهم ندارند. هرکسی که تروریزم اسلامی می گوید، در عین حال بگوید، تروریزم عیسوی، تروریزم بودایی، تروریزم هندی وغیره. این موج پنجم تروریزم بین المللی است. دین مبین اسلام و تروریزم از هم جداست. تروریزم یک تخنیک است. همراه این تخنیک باید مبارزه شود. در اینجا از همه کرده ضرور این است که ما و شما اسلام‌شناسی را به صورت اساسی ترویج کنیم.

 پیام مولانا چیست؟ پیام مولانا به طالب عشق و محبت است. پیام مولانا این است که در آغوش ما جای می شوید. سنایی، پیش از تانتی، دوزخ را تشریح کرد. اینجا ضرورت واضح است که ما ریشه های عمیق فکری خود را در دین مبین اسلام بدانیم. امروز اسلام را از پیش تان اختطاف کردند. اختطاف کردند یا نه؟ چیرې ځای لري؟ حسنی صاحب در کجا جای دارد؟

مکتب سیدالشهدا را می دانید، دو شفت داشت، دو نوبت داشت. نوبت اول از بچه های بود، نوبت دوم از دخترها، قصداً موتر انفجاری را آوردند وقتیکه دختران از مکتب می­برامدند و هم در راه های برامدن شان بم مانده بودند. این در کدام کتاب است، در تمام دوران جهاد پر افتخار ما، یک نفر خود را در مقابل روسها انفجار داده بود؟

هغوی موږ باندې هر څه وکړل. ویې سوځولو، څه یې را باندې ونه کړل؟ دلته ضرورت د دې دی چې دا بحث راشي او ښه والی په څه کې دی؟ نن د اسلام ټول علما تاسې سره په یوه صف کې درېدلي دي. یو ځای کې لږ څه سستي ده او هیله ده هغوی هم پوه شي. که مار مو په لستوڼي کې روزئ، بېرته تاسې چیچي.

در اینجا نکتۀ کلیدی، بدون یک طرح فرهنگی واضح، تروریزم با زور محو نمی شود. باید به صورت اساسی از نگاه فرهنگی هم محو شود. جهانگیر امپراطور هند در آن وقت که پادشاه هند بود تفکیک کرد، گفت بین دو اردو تفکیک کنید: اردویی که متشکل از علما است و اردویی که متشکل از جنرال ها است. گفت، اکثریت وقت اردویی که متشکل از علماست، به مراتب تأثیر زیادتر دارد تا اردویی که متشکل از جنرال هاست. سوات را ببینید، سید ترمذی را امپراطوری مغل به سوات روان کرد.

هغه کار چې پیر بابا وکړ، ټولو ونه کړ. په یاد مو دي اخوند درویزه؟ نو دلته ضروري ده چې یو بحث راشي، علمای کرام ما باید در صف اول قرار بگیرند. باید از همین خاطر فاصله بین مسجد و مدرسه و مکتب و پوهنتون ها را حل کنید. زه چاپې نه غواړم، زه کورونو کې ننوتل نه غواړم، زه غواړم که په چا باندې شک لرو په روښانه ورځ باید د کلي له عالم او سپین ږیري څخه په پوښتنې او معلوماتو یې راولو، په خبرو یې راولو، قانع یې کړو.

یکی از کلانترین ابعاد مبارزه با تروریزم، مبارزۀ فرهنگی است. در اینجا علمای ما، مکاتب ما، پوهنتون های ما، مساجد ما و تمام نهادهای ما، نقش اساسی دارند. در اینجا بی‌طرف بوده نمی توانیم.

 امروز کدام بخش این جامعه است که این بدبخت ها بالای آن حمله نمی کنند؟ بهترین های ما را، واکسیناتورهای ما را، ژورنالست های ما را، زن های برجستۀ ما را، علمای کرام ما، بزرگان قومی، افراد اردو را. از این جهت یک صف واحد ملی نیاز است. 

او خلک دې لاړ شي. زه په ټولو مشرانو او سپین ږیرو باندې ناره کوم ولاړ شئ، په جرګه ولاړ شئ، مه پرېږدئ چې  نور دا اعمال وکړي. دلیل څه دی؟ خارجیان! خارجیان خو ولاړل. که ما ویلي چې پاتې دې شي؟ له هغې ورځې چې زه ولسمشر شوی یم، تاسې یوه ورځ له ما څخه اورېدلي چې دوی دې پاتې شي؟ دوی چې فیصله وکړله، ما وویل، د خدای لپاره، ولاړ شئ چې نوی فصل پیل کړو. نو دلته خو څه شی نشته، اوس موږ په پښو درېدلي یوو، پخپلو پښو به درېږو.  

نکتۀ آخر در فرصت ها پروسه صلح است. یک اجماع ملی وجود دارد که ما افغانها صلح میخواهیم. در این کدام شک و شبهه است؟ نکته، اجماع ما سر خواستن صلح نیست، پنج سال قبل این اجماع را نداشتیم امروز داریم و دلیل‌ش این است که با تمام اقشار این جامعه صحبت کردیم، همه ما درد جنگ را دیدیم. اما دو سوالی که باهم بسته شده بود، موضوع امروز از هم جدا شدند. قوای بین المللی می روند به خیریت انشاألله تعالی با خاطرات نیک. امید داریم که اولادهای شان و خود شان بعد از تقاعد شان به حیث توریست در این کشور بیایند. به حیث سرمایه‌دار بیایند، به حیث معلم بیایند.

نکتۀ صلح افغانی شده است با یک جانب ثالث، نام جانب ثالث؛ جمهوری اسلامی پاکستان است. فرصت شان چیست؟ با یک صلح با ملت افغانستان، با دولت افغانستان بیایند، با همکاری مشترک رشد پاکستان حد اقل دو فیصد در سال زیادتر خواهد شد و از حوادث بعدی جلوگیری خواهد شد. بحث ما خوب است، اما هردو طرف شک داریم. فضای بی اعتمادی بین ما حاکم است، شکستن فضای بی اعتمادی، قدم های بزرگ می خواهد. ما امیدوار هستیم که طرف مقابل ما قدم های بزرگ بردارد.

 که هغوی لوی قدمونه واخلي، موږ همېشه حاضر یوو. که یې وانخلي نو بیا به یې هغه زمان وایوو. اما افغانستان ته دوه سولې ضروري دي. یوه له پاکستان سره سوله. بله له طالبانو سره سوله. یوه له بلې نه بېليږي. او دلته ضرور ده چې موږ په یوې مشترکې ژبې باندې راشو. که خدای ناکرده افغانستان وښورېده، این کشور در طول قرن ها نشان داده که یا مرکز ثبات منطقوی می شود یا مرکز بی ثباتی. موږ یوازې نه یوو، تړلي سرحدونه نه لرو. کرښې نه لرو. دا خلاص دي، نو ځکه ډېره ضروري ده چې دلته یو واضح فکر وشي.

نتیجه گیری به صورت اساسی چیست؟ حل این فرصت ها از خطرات کرده به مراتب زیادتر است. زن افغانستان در صف اول قرار دارد، جوانان افغانستان، تعلیم یافته ­های افغانستان، تمام اقشار افغانستان، صف دوم نیست. همه در صف اول دفاع از جمهوریت، از نظام، از هویت ملی خود، از هویت اسلامی خود هستند.

همه‌ی ما دربه‌دری را دیدیم یا نه؟ سرنوشت من برای تان واضح است. من بیست و چهار سال از وطن دور بودم. ارادۀ من برای دوسال رفتن بود، بیست و چهار سال ماندم. در بهترین پوهنتون ها درس خواندم، در بهترین پوهنتون ها درس دادم، در بانک جهانی بهترین کار را داشتم، یک روز خوش نبودم. من مسئول آسیای جنوبی بودم و هربار که از بالای افغانستان پرواز می کردم، از دلم خون می ریخت.

هغه څه چې په دې ملک کې یوو دباندې نه یوو. دې باندې واضح تصمیم ونیسئ چې بیا افغانان مهاجر کېدای نشي. بیا دربدري ته نه ځو. په هر قېمت چې دی، دا وطن جوړوو او پوهېږئ چې د جوړېدلو دی. غني خان ویلي و، چې په هرې درې کې دي د تورو نښانې زما، په هره دره کې دي د ابادۍ نښانې زما!

زه دا وطن آبادوم، تاسو سره یې ابادوم، په ګډه یې آبادوو! لس وارې دې راشي وایي خرابوو یې، پلونه بیا جوړېږي، راشئ زړونه جوړ کړئ! او په ګډه که لاس ورکړو دا وطن به نمونه شي. څه نه لرئ؟ خدای (ج) څه نه دي درکړي، هر څه یې درکړي دي په اتفاق شئ. هماغسې کارنامې چې د تاریخ په سختو شرایطو کې مو کړې دي، لوی تصامیم مو نیولي دي، هماغسې تصامیم په کار دي.

قسمت دوم، ما با تلاطم آشنا هستیم، دنیا با تلاطم آشنا نیست، اما امروز در قرن ۲۱ و در این سال ۲۰۲۱ تمام دنیا در تلاطم است، چرا؟

اول ـ موج سوم بی‌اعتمادی یک موج دنیایی است، احزاب اروپايی را ببینید، از چپ و راست در حال انفجار هستند.

دوم – انقلاب چهارم صنعتی را ببینید، تعریف کار، تعریف مسلکی بودن به شدت در حال تغییر است، ماشین ایجاد شده، کار را انجام میدهد، ارتباط انسان با ماشین یکی از نقاط کلیدی زنده گی شد.

سوم – کرونا در موج سومش آمد، ختم خطرات صحی نیست، امکان اینکه مانند کرونا امراض دیگر بیاید نهایت زیاد است و دیدیم که سیستم طبی جهان جوابگو نیست، نیویارک را هم دیدید و حالا هندوستان را می بینید، تمام اروپا را می بینید.

چهارم – تغییر اقلیم است، در آسیای جنوبی پیش‌بینی، بانک جهانی ۶۰ میلیون بیجا شده های اقلیمی است، پیش‌بینی ملل متحد ۱۰۰ میلیون است. افغانستان چهاردهم مملکتی است که از نگاه تغییر اقلیم در خطر است، ما در گذشته هر صدسال یک خشکسالی شدید می‌داشتیم. سال ۱۸۷۳ بنام خشکسالی فارس مشهور شد، هزارها قریه در شمال افغانستان خالی از انسان گردید. از سال ۱۹۷۲و ۱۹۷۳ خشکسالی را به یاد دارید؟ خشکسالی متوسط هر۳۳ سال می آمد به اساس حساب استاد امین رئیس سابقه پوهنتون و رئیس فاکولته ادبیات. حال خشکسالی ها دوره اش به پنج سال پایین آمده است.

مقدار بارش نسبتاً ثابت مانده، اما نوع بارش به صورت اساسی فرق کرده است، حال به صورت برف نمی آید، باران می آید، کوه های افغانستان بندهای طبیعی افغانستان بود، به سرعتی که حالا آب می آید، بندهای کانکریتی جوابگو نیست، داکتر ناکامورا یک سیستم نو را ایجاد کرده که راه حل است، اما نتیجۀ کلی این تغییر اقلیم چیست؟

عدم مساوات در داخل کشور ها و بین کشورها به اوج خود رسیده است. هیچ وقت عدم مساوات به این شدت نبوده، از این خاطر دنیا در تلاطم است، کسی برایتان گفته نمی تواند که این راه چاره است راه ما را قبول کنید. نکته کلیدی است که خود تان باید فکر کنید و قسمت زیاد کمک های تخنیکی باید دیجیتال شود، ضرورت به این نباشد که کسی اینجا بیاید قدم بگذارد، خود را به کار بیاندازید به صورت اساسی مدیریت کرده میتوانید.

تلاطم بزرگ از بین رفت، بزرگترین تلاطم ازین خاطر بود که آیا امریکا می ماند، ناتو می‌ماند یا نمی ماند، اگر دو سال بعد می برآمدند و امروز برآمدند، فرق اش در چه می­بود؟

طالبانو په شرایطو باندې سوله منله، خو یو وار معلوم شي چې څه کوي؟ ځکه تلاطم حال کوچک شده است، به این معنا که سوال های تلاطم. نکته اول روایت است، روایت در چه است؟ آیا قوای دفاعی و امنیتی افغانستان میتوانند از کشور دفاع کنند یا نه؟ آیا همین سوال اصلی تلاطم تان است یا نه؟

خواهران و برادران، چهل هزار قوای خاص، کوماندو و هوایی داریم، زیر یک قوماندۀ واحد که به بهترین سویه تربیه شده اند. کمبود امکانات نداریم، تنها همین کوماندوی شما با بهترین ها رقابت کرده اند یا نه؟ هرحادثه‌ی که در شهر کابل رخ داده در ظرف چند ساعت مدیریت شده، در مقایسه به قوی ترین کشورهای دنیا، شما ببینید آنها در ظرف چند روز مدیریت کرده اند، قوه داریم. نکته کلیدی شکل هماهنگی است، شکل هماهنگی در حال ایجاد است. قوای بین المللی بعد ازین درین کشور حضور نخواهند داشت و ما استقبال می کنیم، اما همکاری شان در تجهیز، تمویل و تربیه دوام دارد. چون این سوال های بود که من روز اول مطرح کردم جواب هایش را به صورت اساسی می گیرید.

نکته دوم، انتقال وسایل است زیاده از یک میلیارد دالر وسایل برایتان انتقال کرده است. تنها میدان های هوایی که برایتان انتقال کرده ۵ تا ۱۰ میلیارد دالر ارزش دارد. شکل استفاده است حالا، میدان شورابک در هلمند از لحاظ ساحه و رنوی مساویست با میدان دوبی، چه رقم مدیریت اش می­کنید؟ در میدان هوایی قندهار امکانات برای ۱۴هزار عسکر بود، بگرام، یک سرمایه بزرگ برای تان در حال انتقال است و کمک ها درین بخش مورد شک نیست.

معاهدۀ امنیتی دوجانبه و پیمان استراتیژیک ما با امریکا و معاهده چند جانبه ما همراه ناتو در جای خود است و در این معاهده ذکر قوا نیست، هیچ نوع عدد ذکر نشده بود. جمهوریت امروز مورد حمایت است، چون تعلق به این دارد که ما نیت و اراده خود را به صلح نشان دادیم، طالبان باید ثابت کنند، دراین حالت تلاطم کوچک است.

تسهیل صورت می­گیرد، نوع مناسبات ما گفتیم که یک فصل نو دنیایی است. اینجا ضرورت واضح است که شکل مدیریت مستقیم ختم می شود، یک شکل نو به وجود می آید  و در آن نکته کلیدی حساب دهی است. از این خاطر نکته اول را که خدمت تان ذکر کردم، بدون اصلاحات این فصل نو را انجام داده نمی توانیم.

کلانترین عامل قطع علاقه دنیا فساد خواهد بود، فساد و بی‌اتفاقی دو عاملی است که مردم را ازاینجا ناامید ساخته میتواند. فساد را کنترول کنید و اتفاق را به وجود بیاورید، تلاطم به صورت اساسی مدیریت می شود.

از نگاه منطقه برایتان عرض کردم، سوال تلاطم حال انتقال کرده به یک کشور که پاکستان باید فیصله کند، سوال بنیادی است، چون جوابش را تا حال نداریم، حرف های ما خوب پیش میرود در حرف، اما حرف حرف است، اما تلاطم از خطر فرق دارد، چون شیوه مدیریت تلاطم را باید یاد بگیریم و آن این است که وقتی شرایط تغییر میکند، زود باید خود را عیار کنیم و نکته کلیدی مدیریت تلاطم این است که باید تشخیص اش کنیم، تعریف اش کنیم و طرح واضح برایش داشته باشیم.

اگر پنجاه سال تجربه مرا چیزی یاد داده، این است که شرایط تلاطم را بالایش پنجاه سال فکر کرده ام. من رفتم که در پوهنتون امریکایی بیروت علوم سیاسی بخوانم، آنها همیشه از ثبات گپ میزدند و جنجال من این بود که من از یک کشور با ثبات در تاریخ با ثبات نیامده ام. حال رسیدند به همان مرحلۀ که همه ما با بی‌ثباتی سروکار داریم. این تلاطم امکانات نو را به وجود می آورد، بعضی آن به تهدید مبدل شده میتواند و بعضی آن به خطرات.

ګواښونه، نکته اول از نگاه تهدید، تهدید استراتیژیک است. تهدید استراتیژیک در مرحلۀ اساسی فعلی ما منبع اساسی آن تجهیز قوای هوایی ما و قطعات خاص کوماندوی ما است و زیر مدیریت است. در حال حل کردن مشکل هستیم، پیشرفت بسیار زیاد داشیتم، مرحلۀ آخر را برای ‌تان میگویم، چون بدون کنترول حریم هوایی، جنگ زمینی مشکل است، ما جنگ نمی خواهیم، اگر کسی جنگ میخواهد، حالت دفاعی واضح است.

نکته دوم تهدید سیاسی است، آیا اجماع ملی ما می شکند؟ آیا اجماع سیاسی ما می شکند؟

این سوال بنیادی است، در قسمت اجماع ملی ما، من شک ندارم به جای میرسیم که قابل مدیریت است و از همین خاطر است که در گفتمان آینده همه شامل باشیم. هیچ افغان باید از این گفتمان دور نماند، نظام سرپوش است. نظام است که در داخل این نظام تمام بحث ها را انجام داده میتوانید، همه ما باید حالت را درک کنیم، مشترک پیش برویم و ازنگاه سیاسی واضح باشد.

اجماع سرتاسری در هیچ مملکت دنیا ممکن نیست، اجماع ضروری وجود داشته باشد. این لحظه را من لحظه کنیدی میگویم، به این معنا که رئیس جمهور کینیدی یک نطق کرد که تا اکنون در ذهن امریکایی ها مانده است. گفت  امروز، روزیست که شما از دولت تان امتیاز نخواهید، حاضر شوید که برای ملت تان چه چیزی را انجام می دهید؟ این لحظۀ سیاسی ما است و درین لحظه باید دو چیز را قبول کنیم: یک، اختلاف نظر داریم که جزء یک جامعۀ آزاد است، اما دوم، اختلاف نظر باید ما را فلج نسازد.

هر شی یو وخت لري، خانوادۀ ملی ما باید بفهمد که دردهای کوچک خود را چطور کنار بگذارد و سر درد مشترک و تهدید مشترک به نتیجه برسیم، پدې باندې پوهېږو، یعنی این تهدیدها، تهدیدهای نیستند که موجب مدیریت ما نباشد.

نکته سوم تهدید اقتصادی است و در اینجا بازهم چند نکته کلیدی را خدمت تان ذکر می کنم:

اول ـ ظرفیت تطبیق ما کافی بلند رفته است. شرکت ملی امروز همراه سه هزار شرکت کوچک و متوسط خصوصی کار میکند تا پروژه های ملی تان را انجام دهد. در چند هفتۀ آینده انشاءالله تعالی شما شاهد یک پروژه آبیاری خواهید بود که ۵ چند کمال خان باشد، از ساحه برایتان اعلان میکنم، یک کانال ۶۰ متری است.

افغانستان یکی از کشورهایی است که می­تواند چند میلیون جریب زمین را به صورت اساسی تولید نو کند و اگر آب خود را مدیریت کنیم، کشت خود را مدیریت کنیم، مخصوصاً دهقان و باغبان خود را مدیریت کنیم، ما به صادر کننده عمدۀ مواد زراعتی بدل شده میتوانیم. اما پول را راکد نمانید، حد اقل دومیلیارد دیگر هم از کمک­های بین المللی بسیار زود می آید. دیدید یک اشاره من به وزیر خارجه متحرم امریکا، سه صد میلیون دالر را برای تان نداد؟

 از نقطۀ کمک­های بین المللی اطمینان داشته باشید. چیزی که نیاز است کمک­های بین المللی نیست، مدیریت منابع و تعیین اولویت خود ماست که هشت برنامه ملی ما در آن می آید و می خواهم در این، تمام پوهنتون­های ما، شورای ملی ما و همۀ ما به یک اجماع برسیم که یک ترتیب واضح باشد و یک بُعدی نباشد. به این معنا که تنها بگویید یک طرف چهار بُعد را می­گیریم، یا دولت، یا مارکیت، یا صلح و یا وحدت ملی. هرچهار این باید به صورت اساسی گنجانیده شود که مردم خود را ببینند.

نکتۀ کلیدی استعمال منابع خود ماست. زمینۀ صادرات تان برابر شده، صادرات تان از راه کوریدور هوایی در سال گذشته در همین وقت ۳۰فیصد بالاتر است. صادرات ما در دوران مشخص طالبان، رنگ­اش را نمیگویم رنگ­اش را شما تعیین کنید. بیا ستاسو څوک خفه نشي، سپین ده، تور ده، شین ده خو لس میلیون ډالره صادرات یې درلودل، اوس سږکالې دوه میلیاردو صادراتو ته رسېږئ. یو هدف وټاکئ چې شل میلیاردو ته څنګه رسېږو، پس له هغه نه بیا په اباده ژوند کوو، امکان صادرات بیست میلیارد را داریم.

تنها صادرات تان به ایران از مواد زراعتی میلیاردها دالر بوده می­تواند. تنها صادرات سنگ مرمر تان به آسیای مرکزی، اروپا و اینها، تمام کوریدورها آماده شده، راه واضح است و در این نکتۀ کلیدی ما، پس این است که بېوزلو ته توجه وکړئ. که غواړئ په دې مملکت کې ارامي راشي باید بېوزلي له منځه لاړه شي. غیر له هغه نه به همېشه یو مهاجر قوت موجود وي چې جګړې ته استخدام شي.

مردم را امید بدهید و هدف واضح ما این باشد که منابع عایداتی ما مدیریت شود. باید در چهارسال ۱۰۰فیصد بودجه عادی و حد اقل ۳۰فیصد بودجه انکشافی را بتوانیم تأمین کنیم، اینگونه جدی گرفته میشود، اگر این را نکنیم، باز جدی گرفته نمی شود.

از نگاه عملیاتی مسئله مدیریت است مطلق. منابع و امکانات چگونه مدیریت میشود و پنج وزارت عمده ما که زیادترین مصرف را دارد، باید به صورت بنیادی اصلاح شود. محیط زیست را فراموش کرده نمی توانیم. حد اقل برای دو سال آینده، باید سر یک میلیارد درخت به نتیجه برسیم. خیبر پښتونخوا هم این را کرده است، این به ده میلیون و بیست میلیون نمی شود و دوم ارقام ما باید واقعی باشد.

خطرونه؛ پنج نقطۀ کلیدی در اینجا وجود دارد، اول موقعیت طالبان است. غلطه محاسبه دې هم نکړي، د دوی محاسبه دا ده چې دوی افغانان دي، مګر موږ افغانان نه یوو. این فرصت زیادترین فرصت است برای طالبان که جامعه افغانستان اینها را در آغوش گرم خود بگیرد. یوه ورځ یا بله ورځ سولې ته رسېږئ، بې له دې نه چاره شته؟ خبره همدا ده ژر یې وکړئ. دغه فرصت ده او دلته ضرور ده چې موږ د طالب په درد هم پوه شو.

نن دوه رقمه افراطیت راغلی، یو د هغوی افراطیت دی چې نه مو افغان ګني نه مو مسلمان ګني، راشه تسلیمي راکړه، افغانستان زما ده، زه د افغانستان یم پالو یې او ساتو یې په هر قیمت باندې. اما پیام مې دا ده دوی به محاسبه غلطه وکړي. غلطه په دې چې دوی به وینې توی کړي.

زما غوښته له هر طالب جنګیالي دا ده چې خپل فکر وکړي، فیصله وکړي. موږ ته مو ویلې چې ګوډاګیان یوو، که ګوډاګیان وای نن به مو ویلې چې امریکانو او ناتو ووتلئ لاره مو پخیر مننه، موږ په خپله اداره کوو. کومه لړزه مو راکې ولیدله، ګوډایي خو لړزېږي، اوس تاسو نه زه پوښتنه کوم خپلې اړیکې له نورو پردیو سره قطع کولی شئ که نه؟

افغانستان اوچت منئ یا نور روابط؟ او په دې کې تغییر راځي، هر طالب چې فکر لري دوه کاله مخکې به یې په یاد شي. دوه کاله مخکې څه وشو؟ طالبان راغلل ښارونو ته. طالبان راغلل کلیو ته، یو چا ورته وویلې، یو چا ورباندې تمانچه وویستله؟ یو چا ورته ګواښ وکړ؟ مېرمنې ورسره ونه­ غږیدلې؟ والیان، قوماندانان. د یو طالب او یو عسکر عکسونه و فکر کوم د زابل و کټ مټ وروڼه.

وړاندیز مې څه ده؟ راشئ یوه جرګې کې کېنئ، سیاسي جرګه نه، ملي جرګه چې ټول افغانان ستاسې په درد هم پوه شي او تاسې د افغانانو په درد هم پوه شئ. پنځه سوه راځئ، پنځه زره راځئ زر وارې راشئ. او که غواړئ چې په څلور پنځو ښارونو کې دا جرګه ونیسو زر وارې، چې یو بل سره پوه شو. د افغانستان په تباهي کې د کوم افغان ګتې دي؟ خو راشئ ما خو درته لیکلي دي چې سوله څنګه ده. او ما ته قدرت مطرح نه دی، خدمت مطرح دی.

اگر میخواهید بدانید که من چرا بالای دوام جمهوریت و یک برنامه منظم برای انتقال قدرت سر انتخابات باورمند هستم، حالت بعد از سقوط حکومت داکتر نجیب را در تمام کشور ببینید. چه شد؟ توانستید نظم را در یک روز بیاورید؟ یکی از چهارمین قوت هوایی منطقه بودیم، چه شد طیاره های ما، تانک­های ما، فابریکه­ های ما وغیره؟ درس ملامتی نیست، درس عبرت است. از آن خاطر است به حیث سرقوماندان اعلی، آیا من صلاحیت این را دارم، اولاد من را که روزانه قربانی میدهد در میدان رها کنم؟

باید یک پروسه واضح وجود داشته باشد. صدها بار زیادتر به قول اردوهایم رفتیم یا نه؟ از احوال سربازم، بریدمل ام و افسرم خبر دارم یا ندارم؟ زه خو کومې غونډۍ باندې نه یم کیناستلی دغلته ضرور ده و به حیث رئیس جمهور، خارج قانون اساسی من که هستم؟ شما که هستید؟ دولت چه معنا دارد؟ اما بدون اصول و قواعد بازی آیا ما می­توانیم؟

 بلی قانون اساسی واضح است، دو چیز تعدیل شده نمی­تواند: هویت اسلامی جمهوری اسلامی افغانستان و فصل دوم راجع به حقوق که تنها بهتر شده می­تواند، اما بدتر شده نمی­تواند. باقی آن قابل تعدیل است در یک بحث آزاد بیایید که صدر اعظم میخواهید، ریاست جمهوری میخواهید، نوع حکومتداری را، برنامه­ ها را، اولویت­ها را، این همه قابل بحث است.

دوم شبکه ­های تروریستی افراطی است. خواهران و برادران، بدبختانه امکان یک بسیج سرتاسری این شبکه ­ها برای هدف گرفتن افغانستان وجود دارد. چرا؟ اینها هیچ نوع علاقه­ای به افغانستان ندارند، میخواهند در افغانستان خرابی شود تا طرح اینها که طرح آخرزمان است و در آن فکر می­کنند که لشکر آخرزمان از خراسان می آید و در دابق سوریه جنگ اخیر خود را با دجال می­کند انجام بدهند. ما در این طرح نیستیم.

داعشیان در زابل چه نکردند؟ در کنر چه نکردند؟ نورو ځایونو کې یې څه ونکړل؟ هره ورځ دوی څه کوي؟ له موږ سره د دوی د پولې جنګ ده؟ څه لرو یو بل سره؟ هغه ورځې مې شمېر کاوه ۶۵۰ مېرمنې او ماشومان له څوارلسو ملکونو د داعش نه زموږ په توقیف کې و، ما ویل خوشې یې کړئ وې لېږې بېرته. ځینې یې خپل هغه ملکونه چې هلته پیدا شوي، بېرته یې نه مني.

این یک خطر است از خاطری این، آگاهی عامه نهایت ضروری است. ما باید در هرجای آگاه شویم و خود را تغییر بدهیم، جامعه به صورت اساسی باید بسیج شود که این خطر را مدیریت کند. ضرورت واضح است که همه‌ی ما به افرادی امنیتی کشور مبدل شویم. چیزی را که یک بسیج مردمی کرده می‌تواند، تنها قوای ماست. قوای دفاعی و امنیتی تان برای جنگ‌های متعارف آماده شده اند، اما این یک جنگی است که تمام جامعه را زیر تهدید گرفته است. در تاریخ بشریت این رقم جنگ کم بوده است که تمام نهادهای اجتماعی تحت حمله قرار بگیرند.

نو دلته یو لوی خطر دی چې انشاءالله مدیریت کېږي. دریم پاکستان دی چې مخکې مې درته وویلې چې یو انتخاب سره مخامخ دی او که یو انتخاب وکړي موږ یو رقم انتخاب کوو که بل انتخاب وکړي، موږ بل رقم انتخاب کوو.

بازهم می‌گویم، اگر انتخاب صلح پایدار، روابط اجتماعی دوامدار، روابط اقتصادی مشترک و هماهنگی باشد، از ما کرده شریک بهتر نخواهند یافت. اگر انتخاب، خدای نکرده برای بربادی و بی‌ثباتی افغانستان باشد، باز ملت افغانستان تصمیم خود را به‌صورت واضح گرفته می‌تواند.

زه جوړښت ته جوړ شوی یم او هغه ګټه، زما بیانیه مو په اسلام آباد کې په یاد ده. او خبرو کې بدلون راغلی، په لید کې بدلون راغلی وخت د دې ده چې دا بدلون په اعمالو باندې بدل شي. په محتاطانه صورت باندې باید وګورو اما زمان نه درېږي.

چیزی که در روابط ما با پاکستان بسیار فرق دارد، این است که صلح و جنگ همزمان امکان‌پذیر نمی‌شود. ۱۹سال است که پناه‌گاه وجود داشته، حمایت وجود داشته و غیره، اما قوای بین المللی بود، راه و حرف‌های دیگری بود. برای پاکستان واضح شده که قوای بین المللی برامده است، آن حرف مطرح نیست، باید حرف خود را همراه افغان‌ها صاف بگوید، حرف صاف که انشاالله منافع مشترک باشد، امکان پذیر است، اما خطر دیگری که وجود دارد از این باید چشم پوشی نکنیم، ما برای هر دو حالت آمادگی داریم.

نکته‌ی چهارم دخالت منطقه‌یی است. اجماع منطقه‌یی را به‌صورت اساسی برای تان گفتم، اما اگر متاسفانه منطقه‌ آماده خروج نیروهای بین المللی نبود، یا بیم داشتند یا ترس داشتند یا امید داشتند. امروز به یک واقعیت مصادف است، این‌جا از همۀ این‌ها تدبیر می‌خواهم، چیزی را که ما قبول کرده نمی‌توانیم مداخله است. از این خاطر پیشنهاد من به ملت افغانستان که چند سال وقت خواهد گرفت، این است که به طرف بی­طرفی دایمی برویم.

افغانستان نه دوست دایمی دارد و نه دشمن دایمی اما منافع دایمی دارد. منافع ملی ما را بی­طرفی دایمی به بهترین شکل­اش است و معنای بی­طرفی دایمی سیل بین بودن نیست، معنای بیطرفی دایمی این است که ما در دعوای دیگران داخل نمی‌شویم، با همه مناسبات نیک می‌خواهیم، اما هیچ کس را نه میدان جنگ­اش می‌شویم و نه میدان رقابت‌های منفی نیابتی این‌ها. افغان‌ها جنگ نیابتی دیگران را انجام داده نمی‌توانند.

ما مهد اتفاق شیعه و سنی هستیم در این کشور، هیچ کشوری دیگری این آزادی را ندارد، ما مهد احترام به تمام زبان‌های ملی مان هستیم، ما مهد وحدت هستیم.

ولې خپلې ستونزې په موږ باندې راوړي؟                                                                                    

کدام روز شعار جدایی را بلند کرده بودیم، در بدترین حالات؟ هر کدام ما اعم از اینکه هویت کوچک ما چیست، در هویت بزرگ جمهوریت اسلامی افغانستان خود را می‌بینیم. ما ته دې وښیي چې زموږ نه اسلامي اساسي قانون یو بل مملکت کې وي. دا ټول د وحدت ټکي دي انشاءالله تعالی په دې باندې راتلی شو اما خطر است باید مدیریت شود. دلیلش این است که سیل بین مانده نمی‌توانیم، بحث اساسی را همراه همه شروع کردیم.

برآمدن قوای بین المللی را کشورهای دیگر به حیث یک فرصت برای طرح‌های کنترول افغانستان یا انعکاس قدرت نرم یا سخت خود در افغانستان نبینند. این واضح باشد ما شریک دیگری در آینده به این رقم در افغانستان که حضور نظامی قوی داشته باشد و این‌ها جزء قاموس ما نیست. په اساسي توګه دا مملکت مدیریت کوو، و مدیریت آن به صورت واضح می­شود.

نکته‌ی آخر خط ورشکست شدن یا سقوط بازار است. روشنفکر افغانستان طرح اقتصادی واضح برای آینده افغانستان نداشته؛ شعار سیاسی داشته، طرح اقتصادی نداشته است. وقتی که آقای زابلی طرح خود را برای افغانستان عملی کرد، ۳۰سال پیش از کوریای جنوبی بود و عین طرح بود. اگر آن دوام می‌کرد و در سال ۱۹۵۲ کشیده نمی‌شد، سر یک مسئله‌ی کوچک، اما زیادترش قشر خان‌های افغانستان و قشر اقتصادی افغانستان با هم جور نیامدند. در این مرحله، من منظورم سکتور خصوصی نیست، سکتور خصوصی یک کلمه محدود است، ایجاد یک مارکیت فعال است، مارکیت فعال قانون.

اقتصاد افغانستان سه بخش دارد: اقتصاد قانونی، اقتصاد جرمی و اقتصاد غیر رسمی

اقتصاد غیر رسمی را بی کفایتی دولت ایجاد کرده است، مثال زنده‌ آن خانه‌های رهایشی است، چون شاروالی‌های کابل ظرفیت این را نداشتند که زمین را خط کشی کنند و به صورت عادلانه توزیع کنند، مردم کوه‌ها را گرفتند. حال به یک مشکل عظیم روبرو هستیم. به همین گونه یک میلیون نفر را اصناف افغانستان نان می‌دهد، اما می‌فهمید، چند سال می‌گیرد که یک آدم مستری شود؟ پنج تا ۱۰ سال. یک چیزی را که در شش ماه همراه شان کرده می‌توانیم.

اقتصاد غیر رسمی باید رسمی شود و برای اقتصاد جرمی باید یک طرح واضح داشته باشیم که در اقتصاد رسمی داخل شود. از این جهت ضرور است پولی را که در افغانستان وجود دارد به سرمایه مبدل سازیم. افغانستان از پول مشبوع است، اما سرمایه ندارد.

سرمایه معنایش چیست؟ چیزی است که تولید می‌کنیم. صادرات تان را ببینید هینگ؛ در حدودی ۲۰۰میلیون دالر صادرات هینگ داریم، هنوز هم عین چیزی است که ۱۴۰سال پیش صادر می‌کردیم. اینجا حال یک ضرورت واضح است که اگر از این خطر جلوگیری می‌کنید، طرح‌های واضح برای انکشاف اقتصاد رسمی برای داخل ساختن اقتصاد غیر رسمی و برای تفکیک انگیزه‌های اقتصاد جرمی به وجود بیاید تا  ما مردم را جمع کنیم و کلید آن این است، پولی که در افغانستان وجود دارد باید سفید شود و باید به صورت اساسی آن را به کار بیاندازیم. از این جهت ضرور است که در پوهنتون‌های ما یک بحث اساسی روی تولید ثروت صورت بگیرد.

ثروت غیر محدود است، شیوه استفاده آن باید ایجاد گردد، ضرورت در چیست؟ بدون ایجاد ثروت مردم را نان، آب و لباس داده می‌توانیم؟ تحصیل شان را حمایت کرده می‌توانیم؟ صحت شان را حفاظت کرده می‌تواینم؟ اینجا ضرورت واضح است که یک بحث و گفتمان ملی صورت بگیرد که سکتور خصوصی ما اعتماد پیدا کند. در این مرحله، نان و آب ما به این‌ها تعلق دارد و شیوه‌ی دوم ضرورت واضح به این است که کمپنی‌های دولتی و خصوصی باهم یکجای کار کنند.

تعدادی از افرادی که بسیار لاف می‌زنند و در رسانه‌ها ظاهر می‌شوند، پول ندارند. گپ من این است که هرکدام تان اگر ده میلیون دالر یا ۵۰ میلیون دارید، بیاید روی میز بی‌اندازید، اگر من فردا مشکلات را رفع نکردم، باز من ملامت هستم. اما به این معنای که پول دارید، باز از دیگران قرض بیجا نگیرید و پنج دست قرار داد نکنید. اینجا هم یک گفتمان واضح به کار است که ایجاد ثروت شده می‌تواند.

کمپنی‌های کوچک و متوسط توجه به کار دارند، خطر وجود دارد، اما قابل مدیریت است و دلیلی که برای تان می‌گویم، خطر وجود دارد و از خاطر این است که ضرورت به یک اجماع اقتصادی می باشد. روی اجماع سیاسی باربار صحبت کردیم، بالای اجماع اقتصادی صحبت کافی نمی‌کنیم. فدراسیون اتا‌ق‌های ما، اتاق‌های مختلف ما تمام این‌ها طرح‌های واضح دارند، اما خاصتأ شاگردان و استادان ما باید در این بحث داخل شوند. همه‌ی ما باید در مورد ایجاد ثروت فکر کنیم.

مننه له حوصلې نه مو، لږ څه مې وخندولئ، هیله ده چې تر اوسه مې ژړولې نه یئ او د ژړا وخت نه دی. د خندا وخت شته په ګډه به انشاءالله سره خاندو، اما هغه ورځ به په واقعي توګه خاندو چې افغانستان ته با عزته او تلپاتې سوله راشي. هغه روځ به د افغانستان ملي جشن وي او دغه فرصت شته.

له ما دې ټول ولس واوري چې دا تحلیل د دې لپاره نه ده چې زه غواړم جګړه وکړم، زه غواړم سوله وکړم. انتخاب د نورو دی او دا انتخاب دې په ګډه وکړي. ځکه په جوړولو کې هم د انسان رضایت دی، هم د خدای جل علی شانهُ، نو راشئ چې له دې فرصت نه، فرصتونه جوړ کړو، په طرحه یې بدل کړو، په عمل یې بدل کړو، یو بل ته لاس ورکړو، یو بل ته غېږ ورکړو، یو بل ومنو. او خاصتاً د افغانستان مېرمنو ته په حق قایل شئ.

 موږ شا ته نشو تللی، مخکې تګ معنا یې دا نه ده چې خدا ناکرده دوی له خپلو عقایدو او اصولو وځي. په قطر کې دا طالبا څومره کاله دي؟ د قطر د پوهنتون اکثریت محصلین مېرمنې دي. قطر کې یې منئ. پاکستان کې کیناستلي یئ، د پاکستان د قضا او عدلي ژبه انګرېزي ده که نه ده؟ انگریزي قانون لاهم اساس د قوانینو دی که نه دی؟ په نورو ممالکو کې یې منئ، دومره ډارېږئ له خویندو؟ دوی ته هم په قدر وګورئ او ویې منئ. یو وارې یې چې ومنئ چې مساوي حقونه لري، له دوی بهتره ښځې په نړۍ کې نشته. د افغانستان په ښځو ویاړم.

 تل دې وي افغانستان،

 زنده باد افغانستان،

 یشه سن افغانستان.