متن کامل سخنرانی محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان در پنجمین سمپوزیم زنان افغانستان

متن کامل سخنرانی محمد اشرف غنی رئیس جمهوری اسلامی افغانستان در پنجمین سمپوزیم زنان افغانستان

بسم الله الرحمن الرحیم

بانوی اول کشور، اعضای محترم کابینه، جناب داکتر صاحب سیما سمر، جناب  داکتر صاحب سرابی، سلطانزوی صاحب، همه بزرگان، جناب رحیمی صاحب، سفرای محترم، مهمان گرامی ما خانم پمپلونی، مهمان گرامی ما برم ساچکنس خاصتا خواهران گرامی که از تمام نقاط افغانستان تشریف آوردید اولتر از همه تحفه پیشوای بشریت را خدمت تان تقدیم میکنم:

اسلام علیکم و رحمت الله و برکاته!

د وروستیو تروریستی بریدونو له امله زموږ ټول هېوادوال غمجن دی. نو په پیل کې د افغانستان عظیم ولس ته د خپل تسلیت او همدردۍ مراتب وړاندې کوم. د ننګرهار، کابل او خوست بریدونو وښوده چې دغه حملې زموږ په خپلواکۍ، ولسواکۍ او آزادۍ باندې حملې دی، نه یو خاص قشر او یا ډلې باندې. دا حملې زموږ په ټولو ملی او اسلامی ارزښتونو باندې تېری دی او دا حملې د دښمن د شوم نیت نښه ده، ځکه غواړی چې زموږ د هېواد څلویښت کالو بې ثباتی دوامداره وساتی.

په دې کې شک او شبهه مه لرئ، د افغانستان دښمنان د افغانستان د ثبات، پراختیا او ودې دښمنان دی. دا یو خاص افغان سره جګړه نه لری، د افغان ولس سره جګړه لری، د افغانستان له حقوقو سره جګړه لری او د افغانستان له آزادی سره جګړه لری. دا حملې هغه خلک کوی چې د دې هېواد راتلونکی ته هیڅ مثبته مفکوره نه لری، که مفکوره لرئ، دا ګز او دا میدان!

وژل او بربادی مسوولیت نه دی، بلکې د بې مسوولیتی او فتنې نمونې دی. زموږ په اسلامی فرهنګ کې فتنه خاصه مانا لری او فتنه موجب د بې ثباتۍ ده او څوک چې په فتنې باندې مشغول دی، ددې  ټول امت او  ټول ولس دښمنان دی.

هموطنان گرامی!

بحث شهروند مسئول، حکومت پاسخگو و جامعه سالم در این مقطع زمانی بهترین عنوان است. از تمام زنان فعال افغانستان، از اتحادیه زنان کشور که به ابتکارشان پنجمین سمپوزیم دایرگریده است تشکر میکنم. همچنان از بانوی اول  و همکاران شان که سومین و چهارمین سمپوزیم را با موفقیت سپری نمودند قدردانی میکنم. امید است احترامی که من به بانوی اول دارم احترام هر شوهر در افغانستان به خانمش باشد و امید است هر مرد افغان این جرأت را کند که بگوید از خانم خود زیاد چیز یاد گرفته‌ام.

 از همکاران بین المللی، سفرای کشور های دوست مقیم کابل و جناب یاماماتو نماینده خاص سر منشی ملل متحد از حضور گرم شان تشکر میکنم، به همه شما خوش آمدید می‌گویم ښه راغلاست او قدمونه مو په لېمو.

اوز    وییزګه    خوش      کیلدیز. قدم  لریز کوزیمیز   اوستی ګه

 به خانه ارگ ریاست جمهوری خوش آمدید قدم های تان سر چشم های ما!

فرق شهروند و غیر شهروند در چیست؟ من یک مثال بسیار خوبش را پنج سال قبل در میدان هوایی دوبی دیدم، من همیشه بدون بادی گارد سفر می کردم نشسته بودم چند تا از دوستان ما از عربستان سعودی آمدند، گفتند: سالها پیش از اینکه افغانستان صاحب قانون اساسی شود، ما حس سردرگمی داشتیم، اما روز یکه به کشور خود رفتیم و یک نفر در میدان هوایی پرسان مان کرد و یکی دیگر در سرحد که چه می‌کنید؟ ما برایش  گفتیم که تو چه میکنی؟ تو خادم من هستی  به ملت پاسخ بگو.

نقطه اول شهروندی مالکیت کشور است، اول خداوند( ج )مالک این خاک است، اما دوم ملت عظیم افغانستان مالک این خاک است و ملت عظیم افغانستان است که همیشه این خاک را نگاه کرده.

 شهروندی یک تعهد و یک قرارداد اجتماعی است، یک قراردادی که در آن همه ما حقوق و وجایب مساوی داریم. دا چې ما او بی بی ګل ته تاسو دا ویاړ راکړی چې له دې ځایه ستاسو په خدمت کې څو ورځې یا څو کاله واوسو، د زړه له کومې نه مننه!. ستاسو ګډون په انتخاباتو کې دا موجب شو چې دا وطنوال مو چې د دې هېواد  سره لېونۍ مینه لری ستاسو خدمت ته راشی او خاصتا مننه له هغه مېرمنو څخه کوم چې له مختلفو ولایاتو څخه مو دلته تشریف راوړی، ښه راغلاست، خوش آمدید، خوش گیلدینگ، باز باز بیایید! ستاسو حضور دلته تروریستانو ته یو ښکاره او روښانه ځواب ده چې د افغانستان پتمنې او په هېواد مینې او با کفایته مېرمنې په ثبات، آزادۍ، مسوولیت، همغږۍ او همکارۍ باندې بحث کوی. وجود شما دراینجا واضح‌ترین و روشنترین پاسخ به تروریست‌ها است، زن افغان به عقب نمی رود، زن افغان را دوباره به فقر معنوی و مادی گرفتار کرده نمی توانید. زن افغان را به این مجبور کرده نمی توانید که درپنهانی حلقه های درس را بنام زردوزی ایجاد کند یا دست دوزی ایجاد کند زن افغان حضور دارد و حضور اش پایدار است.

مسئله بنیادی ما موضوع بی ثباتی و ثبات است. از حلف احمد شاه بابا تا توشیح قانون اساسی ما، ما اصول و قواعد بازی یک نظام با ثبات را نداشتیم. هر نسل یا هر یک و نیم نسل به طرف بی ثباتی رفته است و قیمت بی ثباتی را ملت عظیم افغانستان همیشه پرداخته است. آخرین بی ثباتی عمده ما بین کودتای ۱۹۷۸ و ایجاد پروسه بن بود، دو صدو چهل میلیارد دالر ملت افغانستان صدمه دید.

رشد اقتصادی ما را مطالعه کنید در آن دهه‌ با همسایه ما، آنهایی که تداوم داشتند اگرهیچ چیز هم نکردند، پیش رفتند اما ما مطلق رشد منفی داشتیم، از این جهت هر نسل افغان در حالی‌که در این خاک به دنیا آمده و تعهد شان به این خاک بوده پلان گذاری نسل های آینده دیگر خود را به صورت اساسی کرده نمیتوانستند، پنج نسل ما نتیجه جنگ است. عوض اینکه تجربه مثبت هماهنگی داشته باشیم، تجربه محرومیت داریم. کدام خانواده افغان است که داغدار نیست؟ کدام خانواده افغان است که خون دست اول را ندیده؟ کدام خانواده افغان است که مهاجرت را تجربه نکرده و دردش را ندیده؟ بنابراین، اولین اصل شهروندی داشتن یک قانون اساسی است، بدون قانون اساسی نکات دیگر به نتیجه نمی رسد، چون اصول و قواعدی که در چار چوب آن یک نظام سیاسی شکل می گیرد، تنها در قانون اساسی تشکیل شده می تواند قوانین دومی، سومی، چهارمی همه ضروری است، اما نقطه بنیادی ایجاد یک قانون اساسی است و قانون اساسی ما مسئله بنیادی ثبات را حل کرد، چرا؟ چون رئیس‌جمهور، شورای ملی به اساس اراده آزاد مردم ایجاد می شود، محدودیت مدت ریاست جمهوری از بهترین گرنتی‌های آزادی ما است، چون قدرت فردی نیست. قدرت امروز در ریاست‌جمهوری تان از شمشیر نمی آید، از اراده شما می آید. او بل زموږ اساسی قانون اسلامی‌ ترین قانون دی په دې منطقه کې او په عین حال  ټول ارزښتونه د بشر د حقوقو اعلامیې په کې منعکس شوی دی.

 د هېوادوالو حقوق په عمومی توګه په څلور برخو کې وېشل کېدای شی. لومړی مدنی حقوق؛ اولین حق این است که حق داشته باشید و  حق داشتن حق، اساسی ترین حق است و امروز ما حق این را داریم که حق داشته باشیم و حقوق مدنی خود را در چارچوب محاکم به صورت اساسی تامین کنیم. اما اگر محاکم عادلانه نباشد، اگر فیصله ها به انصاف صورت نگیرد، تمام نظم جامعه به خطر مواجعه می شود.از این جهت حقوق ضامن حقوق مدنی ما یک قضا­ی بیطرف و مستقل است. از طرف دیگر حقوق مدنی وجایب دارد و عمده ترین موضوع حقوق مدنی قرارداد اجتماعی در بین خود مردم است. شما امروز در این تالار نمونۀ قرارداد اجتماعی افغانستان هستید.  اعم از اینکه از کدام قریه آمدید، از کدام ولایات آمدید، هیچ کدام تان از یک دیگر کم تر نیستید، به هیچ کدام تان وقت زیادتر یا کم تر از نگاه مردم افغانستان داده نمی شود. اما ضرور است که حقوق مدنی را شهروند مسوول حفظ کند. بدون سهم فعال شهروند مسوول، حقوق مدنی پایدار نمی شود. دوم سیاسی حقوق، تر سل کاله مخکې پورې ډېرو مېرمنو په  ډېرو اروپایی او نورو ممالکو کې حق د رای نه درلود. سیاسی حقوق اکثرا ورکول شوی نه دی، د ډېرو مجادلو په اساس اخیستل شوی دی. نه حقوق مدنی را کسی بخشیده، نه حقوق سیاسی را. حقوق سیاسی بدون سهم و مشارکت فعال شهروندان پایدار نمی شود. حقوقی که روی کاغذ است، در وثیقه ملی ما باید به حقوق سیاسی واضح مبدل شود. از این جهت حرکت های سیاسی ، احزاب سیاسی، مخصوصاً اجتماعات سرتاسری، شبکه های سیاسی موجود است و از همه کرده زیاد تر.

تعریف یک ملت چیست؟ مردم که در یک بحث آزاد هستند تا آینده خود را رقم بزند، گذشته خود را بررسی کنند، و حال را از پیش اش استفاده کنند که یک آینده مشترک را ایجاد کند و این از راه آزادی سیاسی می شود.

سوم، حقوق اقتصادی است. مشکل ترین مسئله برای ما حقوق اقتصادی است چون حداقل یک برسه مردم ما از گرسنگی رنج می برند وقتیکه از پنجاه فیصد زیاد تر خط فقر بالا باشد، این جامعه چطور به ثبات رسیده می تواند؟ فقر دشمن بنیادی ثبات افغانستان است و هر کسی که فکر می کند این افراط و تفریط فعلی مصنوعی که به وجود آمده کلید ثبات است یا نسخه ثبات است ، باید دوباره فکر کند. یکی از دوستانم در نیپال بهترین گپ زد، میلیونر بود. گفت: من ترجیح میدهم که عضو طبقه متوسط یک کشور دارای یک طبقه متوسط قوی‌الاساس باشم تا میلیاردر تا میلیونر در یک مملکت که پنج تا ملیاردر داشته باشد و ۹۹ فیصد اش در فقر باشد. بنابراینُ بحث اقتصاد ما یک بحث اساسی شهروندی ماست.

چهارمُ حقوق فرهنگی. هویت ها، زبان ها، به اقسام مختلف که ما از خود یاد آوری می کنیم همه اش در قانون اساسی ما جای دارد و از همه کرده مهمتر، قانون اساسی ما تاکید بر اصل انکشاف متوازن دارد. انکشاف متوازن معنی اش این است که تمام مناطق جغرافیایی افغانستان، زن و مرد افغانستان و نسل های جوان و پیر باهم در یک چارچوب واضح توازن قرار بگیرند.

نتیجه‌گیری این بخش چیست؟ شکل نظام ما، جهت آینده ما در قانون اساسی ما تعیین شده. بنابراین، بحث ما سر این نیست که چگونه قانون اساسی داشته باشیم. او بحث یک صد سال مشروطه ما به انجام رسیده. بحثی که از ۱۸۹۶شروع شد در ۲۰۰۳ به پایان رسید. قانون اساسی ما ختم مجادلات و مشاجرات صد سالۀ ماست. حالا وظیفه ما چیست؟  عملی شدن قانون اساسی. ما وظیفه دیگر نداریم. وظیفه بنیادی ما این است که قانون اساسی خود را چطور با اصول و قواعد بازی بدل کنیم و چطور قانون اساسی خود را تطبیق کنیم.

هدف واضح دی چې چېرې ځو او موضوع دا ده چې څنګه یې عملی کوو. نو پوښتنه په دې کې ده چې خنډونه په څه کې دی؟ اول خنډ دا دی چې زموږ سیاسی او د حکومتدارۍ فرهنګ لاهم له اساسی قانون سره توافق نه لری. تنها مثال کوچکش، فرهنگ دولتی ما هنوز هم زن‌ستیز است و یک فرهنگ دولتی که زن‌ستیز باشد به ثبات افغانستان و مساوات زن و مرد کمک کرده نمی تواند و این باید قابل قبول نباشد که زن افغانستان را موجود دوم فکر کنیم. زن افغانستان شخصیت درجه اول دارد و من سر آن افتخار می‌کنم.

بله خبره په دې کې ده چې زموږ میراث دا ده چې روابط په ضوابطو باندې حاکم کړو. ولې ضوابط د روابطو تر تاثیر لاندې شو؟ ځکه کله چې دولت مات شو ټولو په روابطو کې بیمه پیدا کړله. د روابطو بریالیتوب غیرطبیعی نه ده، دا ده چې دولتداری له منځه لاړه او تر څو چې شفافه دولتداری د اساسی قانون د فرمایش په اساس باندې رانه شی، روابط به حاکم وی او مسوول شهروند هغه دی چې د روابطو برتری پر ضوابطو باندې ونه منی. ولې یې منی؟. که ټول ولس یو وارې اواز جګ کړی چې د روابطو حاکمیت نه منو، روابط به وتښتی او له تاسو نه به پټ شی.

بل خنډ دا دی، که سیاست تجارت شده. سیاست عقیده است، سیاست ایمان است، سیاست تعهد است. سیاست تجارت نیست. اگر هدف ما این باشد که سیاست وسیله این است که ثروتمند شویم دیگر بهتر است که همان استعداد تان را در تجارت و سرمایه گزاری تان مصرف کنیم نه در میدان سیاست و اگر سیاست بازیچه است، اگر سیاست آله است، این بآ روحیه و متن قانون اساسی در تضاد است. له بلې خوا نه معلومدار ده چې مثبتو برخو ته راځو. اساسی قانون نه یوازې دولت څخه بلکې له هېوادوالو څخه هم مسوول او اخلاقی سیاست غواړی. اگر می خواهیم قانون اساسی وثیقه ملی ما موجب ثبات پنجصد ساله ی آینده ما شود که در این تمامی ظرفیت گنجانیده است، ما باید اخلاق سیاسی را تعریف کنیم و افراط چپ و راست را مانع شویم. افراطی ها را باید فرصت این را ندهیم که مثلی که ما را ترور می کند فضای سیاسی را هم مکدر بسازد، مسولیت پذیر باشند.

سیاست ابن الوقتی نیست. سیاست تعهد است به نسل های فعلی و نسل ها آینده. چون هر اشتباه را که ما امروز می کنیم قیمت اش را نسل های آینده می پردازد. هر تهداب را که ما امروز می گذاریم نسل های آینده سر آن انشا الله تعالی تعمیر های رفیع را اعمار می کند، او دې باندې باید پوه شو چې لوی خنډ دا ده چې خپله خپل کور تخریبوو. که فکر کوئ بل افغان ته کنده وباسئ خپله په کنده کې لوېږئ. چاه کن در چاه می افتد. فرهنگ نفاق باید به پایان برسد. شهروندی معنایش این است که فرهنگ اتفاق و فرهنگ همکاری باید بوجود بیاید. من مثال یک زن را در غزنی می دهم که متاسفانه خودش را ندیده ام. برای تان بحیث نمونه  مثال می دهم .  وی از رادیو شنیده بود که برق از آب تولید می شود. تمام مردان قریه یا در اردو و پولیس بودند و یا در بیرون از مملکت بودند. زنان را انسجام داد و کلِّ ترتیب را گرفت و خود همین زن به قریۀ خود برق آورد. این را می گویند شهروند مسؤول. او بیا وایو چې کار دې اهل کار ته وسپارل شی باید پوښتنه وکړو چې څوک کار نا اهل خلکو ته سپاری؟. باید په دې باندې په ټولنه کې یو بحث راشی .

 مسؤولیت شهروندی این است که سوال کنیم که وقتی که افراد نااهل با کار مقرر می شوند،  دلیلش چیست و چرا قبول کنیم و چرا حاکمیت روابط را بر ضوابط قبول کنیم و چرا سپردن کار را به نا اهل کار قبول کنیم؟  این بحث ملی است و تنها تعلق به من ندارد، این تعلق به تمام ملت عظیم افغانستان دارد.

 مسئولیت شهروندان چیست ؟ نقطۀ اول را خدمت تا عرض می کنم ، تفکیک بین دو رقم آزادی است، آزادی مثبت و آزادی منفی. آزادی مثبت آن آزادی است که در استفاده از آن سرمایۀ اجتماعی، سرمایۀ فرهنگی و روابط گسترده تر می شود. به کسی زیان نمی رسد و قتی که دعوت به اتفاق می کنید، دعوت به همکاری می کنید، دعوت به هماهنگی می کنید، این آزادی مثبت است. وقتی که خود ما ابتکار عمل را در دست می گیریم این آزادی مثبت است. آزادی منفی این است که برای دیگران ضرر می رسد. زخم زبان را در فرهنگ ما می فهمیم، وقتی که تحقیر می کینم و توهین می کنیم، وقتی که حقیقت را سرچپه می سازیم و وقتی که هزاران بهتان بی دلیل می زنیم، این آزادی نیست و این سوء استفاده از آزادی است. فضل د خدای دې زه خو دا حوصله لرم ، ځکه که یې ویل  چې حوصله نه لرم، نو میلیارد ښکنځلې زه په آرامۍتېروم .

این مثل آب از سر من تیر می شود، مثلی که آب از سر ماهی تیر می شود از سر من هم تیر می شود، چون قضاوت را من به ملت افغانستان می گذارم، اما اخلاق سیاسی به این رقم نمی شود که آزادی منفی را استفاده کنیم. کسانی که بار ها پیش بینی شان غلط می براید و باز هم بحیث متخصص عرض اندام می کنند. این چه رقم تخصص است و کسانی که بی باوری را وسیع می سازند،  این چه رقم امید است. چېرې ځئ که بې باوری ډېروئ چېرې به لاړسئ.

من یک کتاب را در این روز ها خواندم و خلاص اش کردم . یک سلسله نامه ها  است ، بین جناب فخری صاحب و نویسنده های عمدۀ ما و همین  فضای ناامیدی این ها را ببینید. هر کدام این ها بهترین نویسنده های ما هستند ، سه ما تا شش ماه در کمپ های مهاجرین بودند ، قوت این را نداشتند که در چهار مجله اشتراک کنند. و دوم این که کلمه زبانی را نمی فهیمدند که در آن بود، یک ذره دست‍رسی به ادبیات دری نداشتند. ایا می خواهید که تکرار از همین وضعیت را بیاوریم . آیا این مسؤولیت است و  آیا این ضرورت واضح از این است، اما این  مسؤولیت دولت نیست که آزادی منفی را سانسور کند. سانسور نتیجه ندارد و عملی نیست و این مسؤولیت شهروندان است که در مقابل آزادی منفی صف بگیرند. وقتی که آواز رسای زن و مرد افغانستان در مقابل آزادی منفی اظهار شود و تشویق آزادی مثبت باشد، جامعه به طرف ثبات می رود. دپښتو متل ده چې وایی: ژبه هم کلا ده او هم بلا ده. که زه ډېر نه غږیږم ځکه چې زماژبه کلا ده او زه نه غواړم چې په بلا باندې بدله شی، کافی بلا ګانې لرو .

یک شهروند مسؤول باید ترازوی عدالت و انصاف را داشته باشد. مهم‌ترین ویژۀگی یک شهروند مسؤول ترازوی عدالت است. که آیا انصاف است و جهت را تعیین می کنیم یا نیست. ویژه‌گی دیگر یک شهروند مسؤول این است که سهم داشته باشد. بدون سهم شما خواهران و هم چنین برادران ما، سیاست جهت نمی گیرد و اقتصاد حرکت داده نمی شود و جامعۀ مدنی هم تقویت شده نمی تواند. معنای شهروندبودن این است که حق باید به عمل بدل شود. یک حقی که از آن استفاده نشود، عاطل می ماند و سرمایۀ اجتماعی خوبی اش در این است که برخلاف سرمایۀ مالی که هرچه زیادتر استعمالش کنید، به همان اندازه قوت اش زیادتر می شود. و  هم چنین از سرمایۀ فرهنگی و مهم‌ترین حرف این است که باید شهروندان باهم مرتبط باشند. اگر هر شهروند خود را به یک جزیره بدل کند، اوقیانوس بوجود نمی آید. هر شهروند اگر خود را قطره فکر کند، دریا بوجود نمی آید. قوۀ بالفعل ما در ارتباط شهروندان ما با همدیگر است. شبکه های زنان یک وسیلۀ عمدۀ مرتبط شدن است. عوض از این که یک زن همیشه به نماینده گی صحبت کند،  این قوت در تمام زنان افغانستان است و فصل خداوند حالا نقش های کافی دارید و ظرفیت های کافی دارید که کل تان نماینده گی می کنید و وقتی که یک تیم شما می رود. چند وقت پیش هم یک تیم از ا مریکا آمدند و گفتند که افتخار کن که زنان نسل افغان به چه عزت و به چه کفایت از این کشور نماینده گی می کنند. تشکر از نماینده گی تان .

و دوم باید منسجم باشید،  شهر وندان باید منسجم باشند. آیا دې کې کوم شک ده چې دې هېواد  کې زېږېدلې یوو یا په مهاجرت کې زېږیدلې یوو، اما غواړو چې دې هېواد کې ژوند وکړو او دې هېواد  کې بالاخره  اخرت او خدای (ج)ته ولاړ شو. که دا خبره ده نو ضرورت د دې شته چې موږ منسجم اوسو یا نه، په فردی توګه ځینې کارونه ترسره کولای شو.

اما آن قوتی که در جمعیت است، آن قوت در فرد نیست و اتحاد و انسجام است که موجب این می شود که شکایت ها از تیکه‌داری های سیاسی است ُ بشکند.  من دروازه‌ بان ندارم و دروازه بان ها را نمانید. ایجاد دروازه های بسته را نگذارید. ارگ باز است و شما آن را  بازتر بسازید. اما ضرورت این نیست که ارگ باید باز باشد.ضرورت این است که تمام دولت باز باشد و جامعه مقابل یک دیگر باز باشد.  اگر مهمان های ما، اگر روابط شخصی ما افغان شمول نباشد، افغانستان شمول فکر کرده نمی توانیم . اگر تعلقات ما افغان شمول نباشد، افغانستان شمول عمل کرده نمی توانیم . ضرورت این است که شرق و غرب، شمال و جنوب و مرکز همه باهم فکر کنیم چون همگی فضل خداوند لازم و ملزوم یکدیگر هستیم. په آخر کې د ښځو په ونډه او اصلاحاتو باندې راځم. زما عاجزانه عرض دا دی که غواړو د تېرو څلوېښتو کالو جبران وکړو، باید د ښځو حق د مساوی افغانانو په حیث باندې په دواړو سترګو ومنو.

یک مملکتی به پیشرفتگی جاپان، امروز به این نتیجه رسیده که اگر سهم زنان زیادتر شود، تمام انکشاف بهتر می شود. ما که چهل سال را از دست داده ایم و آیا می توانیم که نیم جامعه را در گوشه نگاه کنیم، نه انصاف است و نه عدالت است که به تفرقه بیندیشیم. ښځې او نارینه باید دواړه همغږه وی .

تضاد زن و مرد برای ما قیمت است، فرهنگ زن‌ستیزی برای ما قیمت تمام می شود، خود مرد پایۀ  زند‌گی را برهم می زند. او زما په نظر بیا هم د اساسی قانون ارزښتونه بې له ښځو له سرتاسری ونډې نه عملی کېدای نه شی. دا اساسی قانون د ښځو او نارینه وو ترمنځ فرق نه کوی. مساوی حقوق یې لیکلی دی. که وغواړو او هدف مو هم دا دې چې اساسی قانون ته د عمل جامه ورکړو. نو لازمه ده چې دې باندې په اساسی توګه، او ښځې د سولې په راوستلو کې ډېر ستر رول لری. زه بیا هم له لومړۍ مېرمنې او ټولوهمکارانو نه او د ښځو شبکو نه مننه کوم چې د تېر کال سمپوزیم، صافی صاحب خورې او نورې  ټولې خوېندې، په سوله باندې وو او هغه برخې د سولې باندې و چې ورباندې لږ څه فکر شوی وو، ټولنیزه سوله!

صلح سیاسی انشاالله تعالی خواهد آمد، اما صلح اجتماعی ضرور است و صلح پایدار بدون صلح اجتماعی آمده نمی تواند و صلح پایدار بدون نقش زنان.  نقش فعال زنان در ایجاد فرهنگ گذشت، اعتدال و بدون پذیرش همدیگر آمده نمی تواند. انتخاباتو کې د ښځو په ګډون کې باید انسجام راشی. هفته پیشتر بدبختانه مقدار ثبت رای زنان ۲۴ فیصد بود. خواهش من اینست ، تقاضای من اینست و تمنا من اینست که ثبت رای زنان را و سهم زنان را در انتخابات به اوج اش برسانید. در مذاکرات صلح سرابی صیب هستند و دیگران هستند. اگر بگویند شان که از ۲۴ فیصد زنان افغانستان نمایندگی می کنید، چه جواب خواهد داشتید؟ و اگر بگویند که رییس جمهورتان تنها سر تقویه ۲۴ فیصد زنان افغانستان این موقف را گرفته که حقوق زنان افغانستان قابل معامله نیست، برای شان چه جواب بدهیم؟ دا انتخابات مهم دی، هم پارلمانی انتخابات ، هم ولسمشرۍ انتخابات. ځکه سبا حقوقو باندې فیصله کېږی. موږ باید جنګ پای ته ورسوو. اما په کومو اصولو باندې او د ښځو ونډه دلته حیاتی ده. تېر کال او د تېرو کلونو په دوام باندې اعتدال د ښځو اصلی پیغام دی. ښځې په دې ټولنه کې همیشه معتدلې وې. افراطی ښځې ما ډېرې لږې لېدلې دی، مګر د فاسدو ښځو غوندې فضل د خدای تعداد یې ډ‌ېر کم دی.

اعتدال نقطه اصلی پیام جامعه ماست. ارزش های قانون اساسی در اعتدال است، بدون اعتدال، ما یک جامعه را که هم فکر شود ایجاد کرده نمی توانیم و نقش زنان در ایجاد اعتدال، در سمپوزیم مثل همین سمپوزیم، لازمی است و امسال جناب بلخې صاحب و همکاران شان تشریف دارند، امسال سال معارف است. من اول می خواهم از تمام مردم افغانستان که جرگه کردند، فیصله کردند، که دختران شان به مکتب بروند از صمیم قلب ابراز امتنان می کنم. که خلک فکر کوی دا هغه افغانستان دی چې ولسونه نه غواړی چې لوڼې یې مکتب ته لاړې شی، لاړ دې شی له خوستوالو نه دې پوښتنه وکړی، لاړ دې شی له پکتیاوالو نه دې پوښتنه وکړی، لاړ دې شی له زابل نه ، له ټولو ولایتونو نه دې پوښتنه وکړی. په هملند کې یې ویل چې ښځې نه پیدا کېږی، اته سوه ښځو امتحان ورکړ. په هرات کې هغه تعداد ښځو چې د معلمۍ لپاره یې امتحان ورکړ له نارینه وو نه ډېر تر وو. دا هغه پخوانې نسل نه دی. موږ اوس کافی‏تعلیم یافته ښځې لرو او مثالونه یې شته دی. ټولنې اوس هوډ کړی، جرګې یې کړی دی چې باید هره نجلۍ مکتب ته لاړه شی. اوس تقاضا شته، جناب بلخی صاحب! باید عرضه ایجاد شود که کیفیت معارف بلند ببریم. تکرار سال های گذشته که ما در سه زبان تا پنج زبان، مردم خود را بیسواد کردیم باید دوام نکند و دوم تمام تجربه جهانی نشان داده که سرمایه گذاری بالای یک زن ، سر یک طفل دختر پنج نسل را تغیر می دهد و اگر مثال زنده میخواهید خادم تان در خدمت تان است. اگر مادر کلان ما تحصیلیافته نمی بود، من امروز در حضور تان نمی بودم و ضرورت واضح است که در بخش معارف، صحت و حقوق دیگر عامه  زنان افغانستان، جناب کریمی صاحب تاسې، انسجام پیدا کړو. شوراهای قریه ما باید به پنجاه پنجاه برسد بصورت اصلی. مادران اگر خود شان سواد نداشته باشند، کنترول کرده میتواند. ضرورت واضح است که از علاقه عظیم زنان استفاده شود.

عرض آخرم در خدمت تان در قسمت اصلاحات است. نقطه واضح باشد که نظام را که ما می خواهیم بر اساس ارزش های قانون اساسی هنوز ایجاد نشده، این کار آینده ماست. امید است  که حکومت وحدت ملی در این چند سال یک تهداب واضح گذاشته باشد اما این رسالت و مسئولیت همه افغان ها است. هر روزه از پای گذاشتن روی حقوق بنیادی انسان ها و حقوق بشر رنج می بریم، هر روزه از استعمال قوه. دشمنان ما می خواهند که ما به شکل دوامدار بی ثبات باشیم. هدف این‌ها این است که ما را در بحث های نفاق مصروف بسازد. هدف از این ها اینست که مسائل فرعی را مطرح کند که تمام نبض جامعه را تغیر بدهند و ما را از موضوعات اساسی ما منحرف بسازد. مسئله اهداف اساسی ما چیست؟ تامین چهار نوع حقوق شهروندی که خدمت تان عرض کردم. یک حکومت پاسخگو حکومتی است که کل تمرکزش سر ایجاد و تحکیم حقوق باشد. قضاوت چند سال گذشته را به مردم می گذاریم. مگر نقطه اساسی ام چیست؟ اصلاحات از خاطر اصلاحات نیست. اصلاحات از خاطر این نیست که من معلم هستم و کتاب اصلاحات را نوشته کردم. اصلاحات از خاطر آرامش مردم است و نهادینه شدن دموکراسی. بدون دموکراسی این مملکت راه دیگر ندارد. دیکتاتوری ها را تجربه کردیم، استبداداها را تجربه کردیم، نظام های خاندانی را تجربه کردیم، در این کشور کار نمی دهد. تنها و تنها اراده یک ملت آزاد و باورمند به خود، ثبات آورده میتواند و آن انتخابات است.

دوم، موضوع فساد است. اگر با فساد مقابله نکنیم تا چه وقت روابط را بانیم؟. فساد نتیجه حاکمیت روابط بر ضوابط است، نتیجه سپردن کار به نا اهل کار است. هر جایی که کار به اهل کار  سپرده شده، فرقش را ببنید، مقایسه کنید. یک لابراتوار واضح وجود دارد، دیگر ضرورت این نیست که تجارب دیگر را کنیم. زما غوښتنه له هېوادوالو څخه دا ده چې سږ کال انتخابات حتماً کېږی او راتلونکی کال کې د ولسمشرۍ انتخابات حتماً کېږی. لومړۍ د جوزا د ۱۳۹۸کال کې زما دنده ختمېږی او دا دې واضح وی هغه ورځ چې په میاشتو وروسته وه هغه مطرح نه ده، اساسی قانون مطرح دی او اساسی قانون باید اول په ما باندې تطبیق شی. نو ځکه باید انتخاباتو ته اساسی آماده ګی  ونیسو. هر څوک چې د انتخاباتو تخریب کوی، د ثبات تخریب کوی. د دې پرځای چې را شو په بحثونو کې چې څنګه انتخابات عملی کوو، تمامه ورځ په دې مصروفه یوو چې څنګه یې مخه نیسو. خو ټول موضوعات په آسانۍ حل کېږی. سیار ټیمونه موجود دی د تذکرې د ثبت لپاره.  بیګ صاحب به خپلو ټولو ولسوالانو ته و وایی چې ټولو ته موټر ورکړی، هر چیرې چې ځی ویې رسوی. یک هزار و سه صد تیم موجود است، بیګ صاحب همه شانرا موتر بده تا بروند ثبت سیار شوند و غیر از آن سر تمام مردم افغانستان صدا کرده نمیتوانیم که یک چند موتر چند روز در دست سیارها بدهد والی صاحب کابل کمک می کند، والی صاحب خوست کمک کند همه والی صاحب ها کمک می کنند، وروستۍ تروریستی حملې نه په یو قشر باندې دی، نه په یو مذهب باندې دی، نه په یو ولایت باندې دی، دا حملې په شفافو انتخاباتو باندې دی، دا حملې زموږ سیاسی ثبات باندې دی، نو ځکه هېوادوال باید خپل مسوولیت ادا کړی، د امنیت په راوستلو کې د هېوادوالو برخه ضروری ده. موږ  باید ابتکاری لارې پیدا کړو چې څنګه رایه ساده کړو، څنګه یې آسانه کړو نورو هېوادوالو ته، او دې برخې کې باید ټول واوسو. و سر اصلاحات باید به اجماع برسیم، انتخابات فرصتی بنیادی است که تمام کسانی که خود را کاندید می کنند آینده افغانستان را تشریح بدهند. دید گاه خود را، اعمال خود را و کفایت خود را، ترڅو چې ولس تصمیم ونیسی. و این نقطه را باید داشته باشیم ملت افغانستان در شعور سیاسی دکتورا دارند، قضاوت خوب و بد را حرف پوچ را و حرف کاری را به آسانی تشخیص کرده می توانند،اینها را به حرف های بیجا مصروف نکنید، بیاهم وایم دا ګز دا میدان.

ولې اصلاحات حتمی دی؟ از خاطری‌ که کدام افغان از پیشش پرسان کرده می توانید، کدام کتله افغان در وضعیت فعلی اقتصادی ما وابستگی اقتصادی ما، بیلانس تجارت ما، مقدار رشد ما، آیا این نسخه ثبات است؟ به این وابستگی، من فضل خداوند( ج) همین را یاد داشتم که جامعه بین المللی را قناعت دادم که سرمایه گذاری کند، اما خواهران و برادران، شش سال بعد تعهد جامعه بین المللی همراه افغانستان خلاص می شود، کمک به این پیمانه نمی آید، نه به نفع این ملت است نه به نفع جامعه بین المللی است.

ما باید سر پای خود ایستاد شویم، نوع مناسبات ما همراه جامعه بین المللی که نهایت از پیش شان مشکور هستیم، خاصتا ایالات متحده امریکا شریک عمده ما و تمام جامعه اروپا همه همکارهای ما از جاپان استرالیا، کانادا، چهل کشور که همراه ما کمک کردند، اما اینها باید ببینند که افغانها مالکیت آینده خود را دارند، از این جهت مهم ترین شاخصه شهروندبودن حس مالکیت است، همراه مالکیت حس مسئولیت می آید مالکیت این نیست که بدهید، بده بده بده از کجا؟ چیزی را که از بیرون میاید چگونه تقسیم کنیم، نسخه در این است که تولید را چطور اضافه می کنیم، ثروت را خود ما چطور تولید می کنیم و پس او به اطمینان و به اتحاد می شود. او اصلاحات د ټولنې طبیعی روند دی، آیا تولد نمی شویم؟ جوان نمی شویم؟ و اگر خداوند فرصت داده پیر نمی شوم؟ بلاخره نمی میرم؟ یعنی در تغییر نسل ها کدام نوع اش است، از روزی که طبعیت گذاشته جامعه انسان را خداوند( ج) پیدا کرد آیا مرگ طبعی نیست؟ تا لب گور محکم می گیریم؟ نسل نو افغانستان باید مالکیت ومسئولیت خود را ادا کند زن افغانستان باید مالکیت و مسئولیت خود را ادا کند، نو په آخر کې بیا هم له ټولو نه مننه کوم چی ما ته مو فرصت راکړ، دوم له تشریف آورۍ نه مو او درېیم ټولو باندې ناره کوم چې مسوول هېوادوال شئ.

 یشه سن افغانستان، زنده باد افغانستان، تل دې وی افغانستان، پاینده باد د افغانستان مبتکرې مېرمنې!.

شریک سازی
Share on Facebook0Share on Google+0Email this to someoneTweet about this on TwitterShare on LinkedIn0