باش صحیفه / صلاحیتلر و مسوولیتلر

 

اساسی قانون‌نینگ اوچینچی فصلی

جمهور رئیس  

آلتمیشینچی ماده:

افغانستان اسلامی جمهورلیک دولتی‌نینگ باشیده تورگن جمهور رئیس، اجرائی، قانونچیلیک و قضائی صلاحیتلرنی اوشبو اساسی قانون حکمیگه موافق بجره‌آله‌دی.

جمهور رئیس‌نینگ بیرینچی و ایکّینچی ایکّی اۉرین باسری بۉله‌دی.

جمهور رئیسلیک نامزدی، اۉز کاندیدالیگینی بېللی قیلیش بیلن ایکّی اۉرین باسرینی هم ملتگه معلوم قیله‌دی.

جمهور رئیس بۉ لمه‌گن حالده، استعفا بېرسه یا عالمدن اۉتسه جمهور رئیس‌نینگ بیرینچی اۉرین باسری  اساسی قانون‌گه کۉره اونینگ اۉرنیده وظیفه بجره‌دی.

جمهور رئیس‌نینگ بیرینچی اورین باسری یۉقلیگیده، ایکّینچی اۉرین باسری قانون‌نینگ حکمی اساسیده ایشله‌یدی.

 

آلتمیش بیرینچی ماده:

جمهور رئیس عمومی، تۉغری، سِری و اېرکین سیلاو آرقه‌لی کۉپچیلیک‌نینگ اېللیک قۉ شیمچه بیر آوازینی آلیب بیلن جمهور رئیس حیثیده تنلنه‌دی.

جمهور رئیس‌‌نینگ وظیفه‌سی بېشینچی  ییل  جوزا آیی‌نینگ بیرینچیسیده سیلاودن کېیین اۉز پایانیگه یېته‌دی.

جمهور رئیس‌نینگ ایش دوری اۉز پایانیگه یېتمسدن اۉتیزدن آلتمیش کون ایچیده ینگی جمهور رئیس تنله‌نیشی اوچون سیلاو اۉ تکزیله‌دی.

سیلاونینگ بیرینچی دوریده نامزدلردن هیچ بیری کۉپچیلیک‌نینگ اېللیک قۉشیمچه بیر آوازینی آلالمه‌گن حالده، نتیجه اعلان اېتیلگندن ایکّی هفته سۉنگ سیلاو اۉتکزیله‌دی و بو دورده اېسه بیرینچی مرحله‌ده اېنگ کۉپ آواز آلگن ایکّی نامزد قتنشه‌دی.

سیلاونینگ ایکّینچی دوریده کۉپیلیک آوازنی قۉلگه کیریتگن بۉلسه – ده، جمهور رئیس تانیله‌دی.

جمهور رئیسلیک نامزدلردن هر بیری بیرینچی یا ایکّینچی دور یا- ده سیلاودن سونگ یا سیلاو نتیجه‌سی اعلان بۉلمسدن آلدین حیاتدن کۉز یومگن تقدیرده، اساسی قانوگه موافق ینگیدن سیلاو اۉتکزیله‌دی.

 

آلتمیش ایکّینچی ماده:

جمهورلیک ریاستی اوچون نامزد بۉله‌جک کیشی قوییده‌گی شرایطلرگه تېنگ بۉلیشی لازم:

۱- افغانستان و طنداشی، مسلمان افغان آته و آنه‌دن دنیاگه کېلیشی و باشقه مملکت وطنداشی بۉلمه‌سین.

۲- نامزدلیگینی اعلان قیلگن کون قیرق یاشگه تۉلگن بۉلیشی شرط.

۳- محکمه آرقه‌لی بشریتگه قرشی جرم، جنایت و فقرالیک حقوقلرنینگ بوزیلیشیگه عیبلنمه‌گن بۉ لسین.

هیچ بیر شخص ایکّی دوردن آرتیق جمهور رئیس حثیده تنلنه‌آلمه‌یدی.

بو ماده‌نینگ قانونی جمهور رئیس‌نینگ اۉرین باسرلریگه هم عیناً تطبیق اېتیله‌دی.

آلتمیش اوچینچی ماده:

جمهور رئیس وظیفه‌گه کیرمسدن آلدین، قانون آرقه‌لی تنظیم قیلینگن مخصوص طرزالعمل‌گه موافق، قوییده‌گی قسمنی ایچه‌دی:

 

بسم الله الرحمن الرحیم

«بویوک الله نامی بیلن، اسلام مقدس دینیگه بۉیسونگن حالده اونی حمایت قیلیشگه قسم ایچه‌من»

اساسی قانون و باشقه قانونلرنی رعایت اېتیب و اونینگ عملگه آشیریلیشی اوچون مسوول من.

مستقللیک، ملی حاکمیت و افغانستان یېر بوتونلیگینی حمایه قیلیب و افغانستان خلقی‌نینگ حقوق و منفعتینی سقلب و الله تعالی نینگ یاردمی و ملت‌نینگ آرقه‌داشلیگی بیلن بار کوچ و قوتیمینی افغانستان خلقی‌نینگ خوشبخت بۉ لیشی و ترقییات یۉلیگه صرفله‌یمن.

 

آلتمیش تورتینچی ماده:

جمهور رئیس‌نینگ ایش و صلاحیتلری قوییده‌گلردن عبارت.

۱- اساسی قانون عملی بۉلیشگه اعتبار بې ریش.

۲- ملی کېنگش تصدیق بیلن مملکت سیاستی‌نینگ اساسی چیزیغی تعین قیلیش.

۴- افغانستان قوراللی کوچلرینی مستحکملش.

۵- ملی کېنگش تصدیقی بیلن اوروش اعلان قیلیش.

۶- مستقللیک و یې ر بوتونلیگینی مدافعه قیلیش اوچون لازم قرار آلیش.

۷- ملی کېنگش تصدیقی بیلن قوراللی کوچلر قطعه‌لرینی افغانستان‌دن تشقریگه یوباریش.

۸- اوشبو قانون‌نینگ آلتیمیش توقّیزینچی ماده‌سی مستثنا لویه‌جرگه اۉ تکزیش.

۹- ملی کېنگش تصدیقی بیلن فوق‌العاده حالت اعلان قیلیش و بونگه پایان بېریش.

۱۰- لویه جرگه و ملی کېنگش ییغینلرینی آچیب بېریش.

۱۱- جمهوری ریاست اۉ رین باسرلری استعفاسینی قبول قیلیش.

۱۲- ولسی جرگه تصدیقی بیلن وزیرلر، باش قره‌لاوچی، مرکزی بانک باشلیغی، ملی خوفسیزلیک باشلیغی و قیزیل آی ریاستی باشلیغینی تعین قیلیش و اولرنی ایشدن آلیب استعفاسینی قبول قیلیش.

۱۳- ولسی جرگه‌نینگ تصدیقی بیلن عالی محکمه باشلیغی و اعضالرینی تعینلش.

۱۴- قانون حکمی‌گه موافق، بلند مرتبه‌لی رسمیلر، ملی امنیت، پولیس، قوراللی کوچلر منصبدارلری، قاضیلرنی ایشدن آلیش و استعفاسینی قبول قیلیش، تقاعد و تعیین قیلیش.

۱۵- خلق ارا تشکیلاتلر و چېت دولتلرگه افغانستان‌نینگ سیاسی نماینده‌لرینی تعیین قیلیش.

۱۶- افغانستان‌ده‌گی خارجی سیاسی وکیللرنینگ ایشانچ‌نامه‌لرینی قبول قیلیش.   

۱۷- تقنینی فرمانلر و قانونلرنی امضالش.

۱۸- قانون حکمیگه موافق حکومتلر ارا بیتیملر توزیش اوچون ایشانچ‌نامه بېریش

۱۹- قانون حکمیگه موافق جزالنگنلرنی کې چیریش و تخفیف بېریش

۲۰- قانون قاعده‌لریگه نشان، مداللر و فخری عنوانلرنی بې ریش.

۲۱- قانون قاعده‌لریگه موافق مملکت اداره‌سینی یخیشیلشتیریش اوچون کمیسیونلرنی تاسیس اېتیش.

۲۲- اوشبو قانون‌نینگ باشقه صلاحیت و وظیفه‌لری.

 

آلتمیش بې شینچی ماده:

سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و باشقه مهم موضوعلر تۉغریسیده جمهور رئیس افغانستان خلقی‌نینگ عمومی آوازیگه مراجعه اېته‌آله‌دی.

عامه خلق‌نینگ فکریگه مراجعه قیلیش اوشبو قانون‌نینگ قاعده‌لریگه ضد بۉلمسلیگی یاکه اۉزگریشنی طلب قیلمس‌لیگی کېره‌ک.

 

آلتمیش آلتینچی ماده:

جمهور رئیس اساسی قانونگه بېریلگن صلاحیتلرگه موافق افغانستان خلقی‌نینگ عمومی مصلحتلرینی انابتگه آله‌دی.

جمهور رئیس دولتگه تېگیشلی ملکلرنی ساتمه‌یدی یا بیراوگه بې ره‌آلمه‌یدی.

جمهور رئیس اۉز لوازیمیده بۉلگنده تیل، سمت، قوم، مذهب و حزب فایده‌سیگه ایش قیله‌آلمه‌یدی.

 

آلتمیش یې تینچی ماده:

جمهور رئیس لوازیمیدن استعفاگه چیقیشی، ایشدن بۉشه‌تیلیشی، یاکه اۉلیش یا – ده  اۉز وظیفه‌سینی بجریشگه توسقینلیک قیله‌دیگن یامان معامله بۉلسه، اونینگ بیرینچی اۉرین باسری جمهور رئیس‌نینگ صلاحیتلرینی ذمه‌سیگه آله‌دی.

جمهور رئیس استعفاسینی شخصاً ملی مجلسگه اعلان قیله‌دی.

علاج سیز کسللیک عالی محکمه تامانیدن تعیین اېتیلگن صلاحیتلی طبی هیات آرقه‌لی اثباتلنه‌دی.

بونده‌ی بیر حالتده اوچ آی ایچیده مذکور قانون‌نینگ آلتیمیش بیرینچی ماده‌سیگه موافق ینگی جمهور رئیس تعیین بۉلیشی اوچون سیلاو اۉتکزیله‌دی.

جمهور رئیس‌نینگ بیرینچی اورین باسری بو لوازمده موقت جمهور رئیس صفتیده قوییده‌گی ایشلرنی بجره آله‌دی.

۱- اساسی قانوننی ۉوزگرتیش

۲- وزیرلرنی ایشدن آلیش

۳- عامه خلق آوازیگه مراجعه قیلیش

اساسی قانون حکمیگه موافق جمهور رئیس‌نینگ بیرینچی اۉرین باسری اۉزینی جمهورلیک ریاست لوازمیگه کاندید اېته‌آله‌دی.

جمهور رئیس بۉلمه‌گنده، بیرینچی اۉرین باسرنینگ وظیفه‌سی جمهور رئیس تامانیدن تعیین اېتیله‌دی.

 

آلتمیش سکّیزینچی ماده:

جمهور رئیس‌نینگ اورین باسرلریدن بیری استعفا یا- ده اولگن تقدیرده، اونینگ اۉرنیگه باشقه بیر کیشی جمهور رئیس تامانیدن تعیینله‌نیشی ولسی جرگه تامانیدن تصدیقلنه‌دی.

جمهور رئیس و بیرینچی اۉرین باسری بیر وقتده اۉلگن حالده، ترتیب اساسیده ایکّینچی اۉرین باسر، مشرانو جرگه باشلیغی، ولسی جرگه باشلیغی و تشقی ایشلر وزیری  اساسی قانون‌نینگ آلتمیش یېتینچی ماده‌سیگه موافق جمهور رئیس وظیفه‌سینی ذمه‌سیگه آلاله‌دی.

 

آلتمیش توقّیزینچی ماده:

جمهور رئیس خلق و ولسی جرگه برابریده بو ماده‌نینگ حکمی اساسیده مسئوول تانیله‌دی. جمهور رئیس بشری جنایت، جنایت یا ملی خیانتگه عیبلگن حالده، ولسی جرگه جمعی اعضالری نینگ اوچ دن بیر قسمی تامانیدن چقیریله‌دی. بو ایستک ولسی جرگه جمعی اعضالری نینگ اوچ دن ایکّی قسمی تصدیق ایتگنده، ولسی جرگه بیر آی ایچیده لویه جرگه اۉتکزه‌دی.

لویه جرگه جمعی اعضالرنینگ اوچ دن ایکّی قسمی بو عیبلاونی تصدیق اېتگن حالده، جمهور رئیس وظیفه‌دن آلینیب و موضوع مخصوص محکمه‌گه تاپشیریله‌دی. مخصوص محکمه مشرانو جرگه باشلیغی، اوچ کیشی ولسی‌ جرگه اعضالری، اوچ کیشی عالی محکه اعضاسیدن تعیین بۉلیب، دعوای اقامه لویه جرگه تامانیدن تعیین بۉلگن شخص آرقه آلغه آلیب باریله‌دی.

بونده‌ی بیر حالتده اساسی قانون‌نینگ آلتمیش یېتینچی ماده‌سی تطبیق اېتیله‌دی.

 

یېتمیشنچی ماده:

جمهور رئیس نینگ معاش و باشقه خرجتلری قانون تامانیدن تنظیم اې تیله‌دی.

جمهور رئیس‌نینگ خذمت زمانی توگه گندن سۉنگ، ایشدن آلینیشی مستثنا، حیاتی‌نینگ قالگن دوریده اساسی قانون قاعده‌سیگه موافق جمهورلیک ریاستی دوریده‌گی مالی حقوقیدن فایده‌لنه‌آله‌دی.