تورکیه دولت تلویزیونی (TRT) بیلن جمهور رئیس محمد اشرف غنی‌نینگ صحبتی

تورکیه دولت تلویزیونی (TRT) بیلن جمهور رئیس محمد اشرف غنی‌نینگ صحبتی

۱۳۹۸ – ییل، سرطان‌نینگ ۲۵- سی/ ۲۰۱۹ – ییل، جولای نینگ ۱۵- سی

خبرچی: تورکیه دولت تلویزیون ترماغیگه وقت بېرگنینگیز اوچون رحمت

جمهور رئیس اشرف غنی: قوواندیم، سیز هم خوش کېلیب سیز. قیزغین سلاملریمنی تورکیه اېلی و حکومتگه یۉللَیمن.

خبرچی: بیر تاماندن طالبلر [اسلامی] امارت قیته تیلکه‌لشینی یاشیرمه‌یپتی و باشقه بیر تاماندن امریکالیکلر هم افغانستان‌دن چیقماقچی. دوحه‌ده اۉتکزیلگن ییغینده طالبلر یوقاری بیر اۉرینده اېکنی کوزه‌تیلردی، کۉرینیشیچه امریکالیکلر هم بولرگه امتیاز نظرده توتگن. سیزنینگ فکرینگیزچه دوحه ییغینی افغانستان تینچلیک و برقرارلیگی‌گه سبب بۉله‌می؟

جمهور رئیس غنی: مېنینگ فکریمچه بولر برچه‌سی بیر فرضیات بۉلک نرسه اېمس. افغانستان‌ده خوفسیزلیک تامین بۉلیش مساله‌سی فقط دموکراتیک یۉل بیلن علمگه آشیشی ممکن. بیزلر مملکت رهبرینی تنلش و سیلاو شرایطینی یره‌تیش سیستمگه موفق بۉلمه‌گن حالده، امنیت و برقرارلیک تامین بۉلمه‌یدی. افغانستان خلقی هیچ بیر زمان اسلامی امارتنی قبول قیلمه‌گن اېدی، بلکه بو تیزیمی زوردن اهالی اوستیده تحمیل قیلینگن اېدی بونی برچه‌نینگ خاطره‌سیده.  ثور آیی نینگ ۹- سیدن ۱۵-سیگچه تینچلیک مصلحتی لویه جرگه اۉتکزیلدی. جرگه «جمورلیک تیزیمینی»‌نی ینه بیر بار تصدیقله‌دی.  تینچلیک اسلامی امارتده اېمس، بلکه جمهوریت تیزیمیگه تحقق تاپیشی کېره‌ک.

ایکّینچی، کېلیشووگه تیارگرلیک، کېلیشوو حقیده‌گی نتیجه و هر بیر لایحه اوچون کېلیشوونینگ تصدیق سنه‌له‌دی. پارلمان، لویه جرگه یا ریفرندوم آرقلی خلق تینچلیک شرطنامه‌سینی تصدیقله‌شی کېره‌ک. بنابرین، بو لایحه‌لر تورلی باسقیچلرنی باسیب اۉتیشی اوچون انچه وقت و  ایش ضرور.

طالبان و امریکا قۉشمه ایالتلری اۉرته‌سیده تۉرت اصلی مساله اوستیده بحث آلیب باریلگن.  بوتون موضوعلر اوستیده کېلیشیلمه‌گن حلی هم. عین دَدم هیچ قنده‌ی موضوع اوستیده کېلیشیلمه‌گن بو کۉرینیب تورگن گپ کو. جاری ییل جنوری آییده افغانستان حکومتی افغانستان‌ده ییرلشگن امریکالیک حربیلرنینگ حضوری تۉغریسیده گی تېکشیروونی بیلدیرگن اېدی. بو مساله اوستیده هیچ قنده‌ی قرمه قرشیلیک یۉق. بو حقده ممکن باشقه سواللرینگیز هم بۉلسه کېین جواب قیتررمن. طالبان حرکتی ترورچی گروه‌لر بیلن علاقه‌سینی کېسیشی فقط امریکانینگ اېمس بلکه بوتون جهان و منطقه‌گه تېگیشلی مهم بیر مساله دیر. شونینگ اوچون هم بو بیر عادی گپ اېمس کو. بو مساله درست بیر ضمانت ایتیلمه‌گن حالده عملی بۉلیشی اۉزی طالبلرگه امتیاز بېریش سنه‌له‌دی.

اوچینچی مساله‌: آتیش کېسین دیر. بیزلر بونی موفقیت بیلن بجردیک. افغانستان‌ده تینچلیک تامین بۉلیشیگه عاید آتیش کېسین اعلان قیلینیش مساله‌سی ایلک بار افغانستان حکومتی تامانیدن تکلیف قیلیندی. چونکه سابق جمهور رئیس زمانیده آتیش کېسین اعلان قیلیش یېریک بیر معما اېدی. حالانکه بیز بو ایشنی عملده تطبیق قیلیب بیلدیک. تۉرتینچی، افغانستان حکومتی و طالبان اۉرته‌سیده مذاکره اۉتکزیش دیر،  بو ایش هم بۉلیشی کېره‌ک.

باشقه ینه  ایکّی اساسی  موضوع:  بیرینچی مخدر ماده همده دنیا اوچون کتّه خواطر سنلگن بو حرکت نینگ  منطقه و خلق ارا اقتصادی جرم دیر. بو موضوع هیروین ایشلب چیقاریش باسقیچیدن اۉتکن و اساسی موضوع مت‌آمفتامین و شیه روانگردان ماده‌سینی ایشلب چیقاریش هم دنیا بۉلیب یېریک بیر تهدید سنه‌له‌دی.

و باشقه ینه بیر موضوع اېسه پاکستان و بو مملکت نینگ طالبان بیلن علاقه‌سی.  بنابرین مېنینگ فکریمچه بو حقده [طالبانگه] امتیاز بېریش موضوع حقیده قضاوقت قیلیش حلی اېرته.  افغانستان و هم امریکا قۉشمه ایالتلری بو خصوصده جدی سعی و حرکت باشله‌گن. بو تۉغریده ایکّی مملکت تامانیده هم سیاسی اداره بار. حلی اېسه توپ طالبلر میدانیده بو حرکت دایمی بیر سیاسی جریانگه قۉشیلیشگه متعهدمی اېمس.

خبرچی: سیز نېچه بار ایلغارلیک قیلیب طالبلر اعتبارینی جلب قیلیشده اولگوردینگیز، اما طالبان اېسه افغانستان حکومتی بیلن صحبت قیلیشنی رد قیلدی، اصل گپ نیمه ده؟ 

جمهور رئیس اشرف غنی:  اونینگ اساسی دلیلی ایدئولوژیک موضوع و اولرنینگ بوتونله‌ی فکری امارتگه و طالبلرنینگ باشقه‌لرگه قره‌ملیگی دیر. بیزلرنینگ بو تۉغریده موفقیتگه اېریشگنیمیز یۉق اېمس. میلادی ۲۰۱۸- ییلده، بیزلر بیرینچی مرته ۴۰ ییلدن کېیین آتیش کېسینی عملده تطبیق قیلدیک. بو آتیش کېسین بوتونله‌ی کنترولیمیزده اېدی.  طالبان‌ نینگ اۉن مینگلب اعضاسی مملکت نینگ باشقه یشاووچیلری بیلن بیر یېرگه بۉلدی. آتیش کېسیندن سۉنگ  بو حرکت هیچ بیر زمان ینه اوروشگه اۉتیشنی ایسته‌مسدی.

بونینگ اوچون هم طالب جنگریلری و بولرنینگ رهبری اۉرته‌سیده فرق بۉلیش کېره‌ک. چونکه مساله آتیش کېسین جریانیده بوتکول کوزه تیلدی.  تینچلیک مذاکره‌لرنینگ جریانی هر قنده‌ی معما بیلن یوز مه یوز بۉلیشینی هیچگاه رد قیلیب بۉلمه‌یدی.  تینچلیک مراسه آقیمیده مساله‌لرنی تَن آلمسلیک ینگی بیر موضوع اېمس کو.  بیراق، بیزنینگ اصلی آماجیمیز  تینچلیک اوچون سعی  و حرکت آلیب باریش دیر.  مملکت خلقی دایمی بیر برقرارلیکده یشه‌شی اوچون بیزلر کۉزله‌گن آماجیمیز یۉلیده امکان قدر کوره‌شه‌میز. چونکه بونی تینچلیک مصلحتی لویه جرگه هم انیقله‌دی.

خبرچی: افغانستان توپراغی‌نینگ کتّه قسمی کیم نینگ قۉلیده اېکنی باره‌سیده هم قرمه قرشی فکلر بار، بو موضوع اهمیتلی می؟ سیزنینگ فکرینگیزچه، «کۉپراق منطقه‌لر کنترول مساله‌سی» امتیاز آلیش اوچون قنچه‌لیک نظرده توتیله‌دی؟

جمهور رئیس اشرف غنی: بو مساله گه ایکّی زاویه‌دن باقیش ممکن. بیرینچی، رسمی حساب کتابلرگه قره‌گنده طالبان مملکت نینگ ۴۰۰ تومنیدن فقط ۲۲ تومنینی باشقره‌دی. بو ایش سیزنینگ فیصدینی بیلیش اوچون بیر آز یخشیراق کېله‌دی.

ایکینچی، بیزلر کۉرینیب تورگن واقعیتلرنی نظرده توتیشمیز لازم.  مملکت نینگ کۉپچیلیک اهالیسی شهرلرده یشه‌یدی. مملکت‌نینگ آلتیدن بیر قسم جمعیتینی تشکیل اېتوچی نفوس نینگ بېش میلیونی پایتخت کابل‌ده یشه‌دیلر. اگر باشقه شهرلر مرکزیده یشاووچی کیشیلرنی هم حسابگه آلسک، نتیجه‌ده یېریک بیر رقم قۉلگه کېله‌دی. حتی مملکت نینگ هیچ بیر شهری طالبان کنترولیده اېمس.

اوچینچی، مملکت نینگ بیر قسمینی تاغلیک و اوتلاق یېرلر تشکیل اېته‌دی. مادامیکی مساله«اېرکین اۉتیب قیتیش  بۉلگنده، [طالبان] بعضی ترماقلری بارلیگی سبب اېریکن یوریش توریشه‌دی. اما، بولر منطقه‌لرنی کنترولیگه آلیش حقیده ینگلیش فکرگه اېگه. هر طالب پاسپورت، تذکره و صحی خذمتلردن فایده‌له‌نیشنی ایسته‌دی. اما، بولرنینگ برچه‌سی حکومت نینگ اختیاریده کو. بو خذمتلرنی حکومت یره‌تمه‌گن حالده، طالب قنده‌ی قیلیب صحی و باشقه خذمتلردن فایده‌لنه‌دی. اولر ویتناملیک و چینلیکلرسینگیری اېمس، ایریم خذمتلردن فایده‌له‌نیش اوچون سیستم قوریشگه اولگوره آلسه.

اصلی موضوع «سلبی کوچ» طالبلر مملکت یشاووچیلرینی اۉلدیریش، شفاخانه‌لر، بیلیم یورتلر، قطارلر کاروانینی هجوم آستیگه آلیش مساله‌سی تینچلیک لویه جرگه‌ده اشتراک قیلگن افغانستان خلقی نماینده‌لری تامانیدن هم تصدیق بۉلدی. بنابر این بونده‌ی بیر قدرت بیر ایجابی باقیش اېمس، بلکه اوروشنی تحریک قیلیووچی عامل حسابنله‌دی. بو مساله‌نی جامعه نینک کیشیلری هم تصدیقلشگن.  شونینگ اوچون بو امر ایسه یېچیم بیر یۉلنی طلب قیله‌دی و بیزلر اېسه بو یېچیم یۉل اوچون اۉزیمیزنی مسوولیتی کیشی حسابله‌یمیز.مساله حکومت ایشی نینگ بیرینچی اۉرنیگه قۉییلگن. شونینگ اوچون وضعیتنی اۉزگرتیریش اوچون موجود بۉلگن هر قنده‌ی سبب یاکه تشویش یۉق اېمس.

خبرچی: جناب جمهور رئیس، افغانستان نینگ بیر قنچه سیاسی اپوزیسیونلری اۉز کېله‌جک سیاسیتلرینی ضمانت قیله آلیش اوچون  امریکا قۉشمه ایالتلری و طالبان سینگری ییغینلرنی اۉتکزیشده اولگورگنلر. تینچلیک لایحه‌سی تۉغریسیده  بیر آز تفصیلات بېریشینگیز ممکن می؟

جمهور رئیس محمد اشرف غنی: مېن نظرده توتگن تینچلیک لایحه برچه اوچون دیر. کونیکیچه قطرنینگ پایتختی دوحه‌ده اۉتکزیلگن ییغین افغانستان نینگ ایریم قتلمی جمله‌دن یاشلر، دین عالملری، خاتینلر، مدنی جماعه چیلیک فعاللری حاضرگی تیزیم «جمهوریت تیزیم»نی ینه بیر بار قۉللب ـ قوتلب حکومتدن آرقه‌داشلیک قیلدیلر. مادامیکه سیاسیتچیلر حقیده گپیرر اېکنمیز، خاص سیلاو حوزه‌گه قره‌شلی سیاسی حزبلر بۉلسه ، اولر اېمس. اولر اۉزلری ـ اۉزینی بو ایش اوچون تنله‌گن بۉلیشی کېره‌ک می؟ اساسی موضوع افغانستان حکومتی افغانستان خلقینی رسمی نماینده‌سی دیر. افغانستان حکومتی نینگ کېلیشووی سیز هیچ بیر زمان هیچ قنده‌ی حرکت نتیجه بېریشی ممکن اېمس. سیاسیتچیلرنینگ بیر گروهی سیاسی زندانیلر [مذاکر تامانلر]نی آزاد اېته آله‌می؟ بو صلاحیتگه اېگه اېمسلیکلریگه ایشانچیم کامل. تینچلیک خصوصصیده‌گی برنامه‌لریمیز قوییده‌گیلردن عبارت.

دستلب، منطقه‌وی و خلق ارا سیاسی اۉیینچیلر پیامی انیق بۉلگن تینچلیک بیر ائتلاف قوریش. هر بیر سیاستچی ایری ـ ایری طالبلر بیلن کۉریشی، طالبلر اۉزیگه نسبتن مهم بیر اۉرینگه اېگه‌لیک حس اېته‌دی بو اېسه حکومت اوچون سلبی تاثیر قالدیره‌دی. بو خلق ارا اشتراکچیلرنینگ انیق فکتوری  اۉرته‌سیده و اوزاق مددتلی منفعتلرینی عکس ایتتیره آلمه‌یدی.

ایکّینچی: «سۉزلشوو» و «مذاکره» اۉرته‌سیده  فرق بۉلیشی کېره‌ک. سۉنگگی وقتلرده دوحه ده بۉلیب اۉتکن  اۉلتیریش «سۉزلشوو» اېمس «مذاکره» اېدی.  بو یېرده جرمنی و برگوف خلق ارا تشکیلاتیدن بو ییغین اۉتکزیلیشی اوچون زمینه یره‌تگنی سبب منتدارچیلیک اېته‌من. بو قبیل مذاکره‌لر بیر ـ بیراونی کۉپراق تانیش اوچون امکانیت یره‌ته‌دی. ایتیش کېره‌ک بوندن نیچه کون آلدین جمهور رئیسلیک سراییده دوحه ییغینی اشتراکچیلری بیلن اوچره‌شیب ایکّی ساعت گپلشدیم. بو اۉلتیریش دوحه ییغینی قتنشووچیلریگه کۉپ مساله‌لرنی هم یاروتیب بېردی طالبلر تۉغریسیده بۉلگن تصورلری همده بولرنینگ حقیده بۉلگن بېلگیلر ینه بیر بار یاروتیلدی. نهایتده بیر قیین و جنجاللی موضوع اوچون قتیق تیارگرلیک آلیشینی ضرور.

 اوچینچی، مذاکره. گفتمان برچه شامل بۉلووچی بیر مساله. اما مذاکره ایکّی تامان اۉرته‌سیده مرکزلشگن اصلی بیر سۉزلشوو دیر.  بیزلر ایکّی باسقیچ اوچون مهم بیر کېلیشووگه اېریشیشگه اولگوره میز. بیرینچی باسقیچده دستلبکی بیر کېلیشووگه اېرشیش و ایکّی تامان معیین بیر چهار چوبه اساسیده کېلیش و کېین ایکینچی باسقیچده سۉنگگی و هر تامانلمه بیر کېلیشووگه اېریشیش. سۉنگره کېلیشوونینگ تطبیق بۉلیش موضوعی.  مېن یوزدن آرتیق تینچلیک کېلیشوونی اۉقیب چیققن من. یعنی بوتون بیر عمرنی بو مساله اوستیده ایش قیلیش اوچون اۉتکزیشگن من. شونینگ اوچون درست وانیق بیر خلاصه‌گه کېلیش کېره‌ک. دایمی بیر برقرارلیککه اېریشیش اوچون کعپ مهم مساله‌لر انباتگه آلینیشی کېره‌ک. شونینگ اوچون هم تینچلیک مذاکره نینگ بیر قیره‌سی تورلی شریکلر، بیرلشمه‌لر، فرقلی صفبند‌لیکلر و فرقی ائتلافلر بار.  بو تۉغریده‌گی اصلی گپ تصدیق بۉلگن فقرالیک بیر تیزیم [تینچلیک کېلیشوو] دیر.

خبرچی: منطقه دولتلری‌نینگ اوروش و یره‌ش تۉغریسیده‌گی برنامه‌لری حیاتی دیر، بولر منطقه‌یی علاقه اوچون سیزنینگ تکلیفینگیزنی قۉللب ـ قوتله‌یمی؟

جمهور رئیس اشرف غنی: البته.  منطقه‌وی علاقه تۉغریسیده، حقیقتن بیزلر عمل باسقیچیده تورگنمیز. بوندن تۉرت یریم ییل آلدین افغانستان چېکلنگن همده قوریقلیکده قالگن بیر اولکه حسابلنه‌دی. حالانکه بو آسیا مملکتلری نینگ تۉرت یۉلیگه ایلنماقده. بیز مرکزی آسیا همده اوندن تشقری قفقاز حوزه‌سیده جایلشگن  دولتلر اوچون اویله گن لایحه‌لریمیز حیرتلنرلی دیر. ایشانچلی بیر فضا اۉرته‌گه کېلگن دېسم خطا اېمس.

بیزنینگ جفغرافی موقعیتیمیز ۲۰۰ ییل اوچون بیر کمچیلیک یا ضعف نطقه سنه‌لردی. اما درست و تدبیرلی ایش کۉرگن بو موقعیت یوز ییل ایچیده بهالی بیر سرمایه گه ایلنه‌نیشی ممکن. آسیا نینگ تورلی بۉلیملرنی باغلش اوچون مرکزی آسیا اېنگ قیسقه یۉل سنله‌دی و افغانستان بو محور اوچون یخشی تنلاو.  باغله‌نیش نقطه نظردن جنوبی آسیا، دنیانینگ اېنگ باغلنمه‌گن منطقه‌سی دیر. چونکه بو منطقه [برق] انرژیسیگه جدی احتیاجی بار. هندوستان ایجاد قیلگن اوسیش انجن کۉپراق انرژی یره‌تمسدن آق بونینگ حرکتگه کېلتیریش ممکن اېمس. عین حالده، پاکستان‌نی هم انرژیگه قتیق احتیاجی بار. شونینگ اوچون هم بو بۉلیمده بیز اۉز اۉرینیمیزنی تاپماقده میز. بیز طرحنی درست توشینگن لیکدن علاوه بونینگ اثباتلش اوچون هم ضرورتیمیز بار.

باشقه تاماندن، میلادی ۱۸۴۰ـ۱۸۶۹ییللرده امریکا قۉشمه ایالتلری تجربه قیلگن اۉزگریش جریانینی منطقه‌ده تجربه قیلیشماقده. آسیا اېندی اقتصادی بر اعظم ایله‌نیش عرفه‌سیده. ترانسپورت، منطقه‌وی علاقه و فایبر نوری کبی اۉزگریشلر بو رواجله‌نیش جمله‌سیدن. شونینگ اوچون مذکور رواجله‌نیش حقیقتی اوچون باشقلرگه هم اۉزگیریش کېلیش لازم.  بعضی بیر اۉیینچیلر [منطقه‌وی و جهانی] طالبان مقابلیده بعضی بیر ضمانتلرنی قۉلگه کیرتگن بۉلیشی ممکن. اما اۉرته مدت اوچون مساله‌سی بیر قره‌شگه احتیاج بۉله‌دی، افغانستان ایشچن بیر دولت موجودلیگی امنیت و منطقه‌وی باغله‌نیش اوچون کېره‌ک دیر. تدبیرلر آلینگن، بیراق بجریلیش اوچون کۉپراق ایشگه ضرورت بار. 

خبرچی: سیز نېچه بار پاکستان‌نی تیلگه آلدینگیز. نېچه وقت آلدین پاکستان‌ده بۉلدینگیز اۉیله‌شیمچه [بو مملکت رسمیلری] بیلن اوچره‌شدینگیز. سیزنینگچه پاکستان بو لایحه‌نینگ قه‌یېریده تورگن حاضر تینچلیک مذاکره اوچون قنده‌ی رول اۉینب بیله‌دی؟

جمهور رئیس غنی: دسلتب، پاکستان باش وزیری عمران بیلن اۉتکزگن بحثلریم جوده مضمونلی اېدی. اینیقسه لوی درستیز، آی اس آی استخبارات اداره‌سی باشلیغی، تجارتچیلر، کابینه اعضالر و بو مملکت رسمیلری بیلن اۉتکزیلگن اوچره‌شووده کۉپ یخشی بحثلر بۉلدی. اولردن ایریم مساله‌لرنی بیلیش اوچون بیر قنچه مهم و آچیق سواللرنی اۉرته‌گه قۉیدیم.

بیرینچیدن: افغانستان‌ده طالبلر رهبرلیک قیلووچی بیر حکومت نینگ موجودلیگی قنچه‌لیک پاکستان فایده‌‌نگیزگه؟ بو سوال نینگ جوابی «یۉق» بۉله‌دی. ایکّینچی، کابل‌گه باغیلیق بیر حکومت، پاکستان ملی منفعتینی تامیلنه آله‌می؟ اولر دېدی، ممکن اېمس. اوچینچی، افغانستان‌ده برقرارلیک و اتصال اولرنینگ فایده‌سیگه می؟ جواب «هه».

کۉزله‌گن آماجیمیزگه اۉیله‌ی دیگن بۉلسک ایکّی مملکت اۉرته‌سیده باقیشلرگه بیر آز اۉزگریش کېلگن. بونینگ اوچون پاکستان باش زیری عمران‌خان، جنرال باجوه و همکارلریدن منتدارلیک بیلدیره‌من. حاضر اېسه یخشی دَرک بۉله دیگن کېچیک مساله‌لر اوستیده  کۉپراق اعتبار بېریشیمیز کېره‌ک. اما یوقاری سطحگه اۉزگیریش کېلیش  اۉرته سطحگه اۉزگریش کېلیش معنیده اېمس البته.  پاکستان‌ده افغانستان برابریده اعلان بۉلگن اوروش نینگ هنوز دوامی بار. ترورچی گروه‌لر هنوزگچه مدرسه‌لر، یاشیرون مرکزلر و بعضی ترماقلر ارقلی اۉز فعالیتیگه دوام بېره‌دی. حاضرگی کونده پاکستان حکومتی بو مملکتده‌گی مدرسه‌لر درسلیکلرنی اۉزگرتیریشگه باشله‌گن.

پاکستان باش وزیری عمران‌خان کۉپراق تاکید قیلگن مساله‌لردن بیری پاکستان نینگ اۉتمیشده‌گی بو مملکت اوچون بۉلگن برنامه‌سی اېدی. بو ایکّی مملکت کېله‌جکی [افغانستان و پاکستان]نینگ کېله‌جکینی بو سوال معلوم قیله‌دی. بیزلرنینگ اصلی مقصدیمیز ایکّی مملکت ارا هر تامانلمه همکارلیک دوام اېتیش دیر. بیز ایکّی مملکت اوچون هم  بو منفعتنی تامین ایتیب بیله‌میز. رسمی اسلام آبادده قیلگن نطق سۉزیمده اوله‌نیش مساله‌سینی آچیق تفصیلاتی بیلن معلوم قیلدیم. او یېرده‌ تیلگه آلگن مساله‌لریمدن بیری اېسه افغانستان قنده‌ی دیر ضمانتنی یره‌ته آلیشی اېدی. بو مساله‌دن اصلی نیت ایکّی مملکت هم اۉزینی باشقه دولتلرگه بۉلگن باغلیقلیکدن چیقاریشگه موفق بۉله آلیشی اېدی. بو آماجگه اېریشیش اوچون معین بیر  چهار چوب بار. بیزلر سیاسی ضمانت، امانتی حساب بېریش، جرمه تۉلش و باشقه ضمانتلر بیلن یره‌تیب بیله آله میز. بیز مناسبتلریمیز یخشیله‌نیشی اوچون اۉیله‌گن موضوعلر تۉغریسیده موفق ایش ایته آله‌میز.

تۉغریسی هم بو افغانستان اوچون حیاتی بیر سوال دیر. پاکستان منطقه ده‌گی کوچلی بیر دولت صفتیده هر قنده‌ی بیر ساحه‌ده ایجابی رول اۉینه آله‌دی بونی توشونه‌من. رسمی اسلام آباد نینگ آلدینگی برنامه‌لر بو مملکت‌نی چېتگه چیقارگن. بو مملکتده قشقالیک آلدی آلینیشی اۉرنیده اسلام آباد هنوز کۉپ مقدارده قرضگه باتگن. ایتیش کېره‌ک پاکستان باش وزیری عمران‌خان قشاقلیک آلدی آلینیشی اوچون جدی تدبیر آلماقده. اگر قشاقلیککه قره‌شی کوره‌ش، محیط زیست و باغله‌نیش مساله‌نی اساسی قۉشمه همکارلیکلر بیلن آلغه باریلگن حالده ینه هم یخشی آدیم کۉتریشیمیزگه سبب بۉله‌دی دېب بیله‌من.  اما، بو تدبیرلرنینگ کتّه قسمی کېله‌جک آیده عملگه آشیریله دیگن قرارلرگه تۉغریدن ـ تۉغری باغلیق.

 خبرچی: امنیت موضوعی تۉغریسیده گپلشسک. طلباندن تشقری، باشقه قوراللنگن گروه‌لر هم افغانستان‌ده فعالیت قیله‌دی. حاضرگی کونده داعشدن آت توتیش ممکن.  حاضر ایسه افغانستان ملی کوچلری نینگ قابلیتی و ظرفیتی آشگنی خصوصیده بیر مونچه گپلر تیلگه آلینه‌دی. سیزنینگ فکرینگیزگه کۉره، افغانستان امنیتی و دفاعی کوچلری فقط اۉزلری مملکتنی مدافعه اېته آله‌دی یا ده اوزاق مددتگه خارجی کوچلر تامانیدن قۉللب ـ قوتلشگه هنوز هم احتیاج بارمی؟

جمهور رئیس اشرف غنی: سۉره‌گن سوالینگیز اوچون رحمت. بو موضوع نینگ ایکّی بۉلیمی بار.  دستلب رخصتینگیز بۉلسه افغانستان امنیتی و دفاعی کوچلری نینگ قابلیتی خوصیده توخته‌له‌من. افغانستان جمهور رئیسی اوله‌راق تعیین بۉلگن چاغیمده برچه تاماندن مملکت امنیتی و  دفاعی کوچلری آلتی آیگه قالمسدن اۉرته‌دن کېته دٍیه میش ـ میشلرنی یۉلگه تشله‌گن اېدیلر. لېکن، بولر هنوز کوچلی‌راق بۉلدیلر. بیراق افغانستان قوراللی کوچلر اعلی باش قوماندانی حیثیده افغان ملی کوچلری بیلن جوده فخرلنه‌من. امنیتی بۉلیمگه هم اساسی اصلاحاتلر کېلگن. حاضرگی کونده افغان ملی کوچلری چهار چوبه‌سیده تجربه‌لی، منصبدار، بریدمللر و تجربه‌لی عسکرلر فعالیت آلیب باره‌دی.  بو بۉلیم نینگ اساسی قیینچیلیگی سیستم، پروسه ، مدیریت و رهبرلیکده.

بو ییل، اینیقسه سۉنگگی آلتی آی ایچیده همکارلریم [امنیتی اداره‌لر] وظیفه‌لرینی بجریشده جوده عالی شکلده فعالیت قیلدیلر.  بو اېسه قضیه نینگ ینه بیر تامانی. مملکتنی ترک قیلگن یوز مینگ چېت ایللیک حربیلرنینگ اۉرنینی حاضر افغان ملی کوچلری تۉلدیریشدی. افغانستان سابق جمهو رئیسی حامد کرزی زمانیده خوفسیزلیک مسوولیتنی چیت ایللیک حربیلردن افغان ملی کوچلریگه اۉتکزیش مسوولیت ذممده  اېدی.

ایکّینچی بۉلیم، ترورچیلیک مساله‌سی. ترورچیلیک فقط بیزنینگ قیینچلیک اېمس، بلکه منطقه و خلق ارا بیر معما دیر. نېگه بیز حاضر تینچلیک مساله‌سی بۉییچه طالبلر بیلن معیین بیر کېلیشووگه اېریشیشگه اولگوره‌میز. چونکه طالبلر ایریم گروه‌لرنی افغانستان‌ده وجودگه کېلیشی گه فرصت یره‌ته‌دی.

 داعش حرکتی هم جنگری طالبان سایه‌سیده اۉسگن بیر حرکت. نهایت نتیجه‌ده بولر هم افغان ملی کوچلری بیلن اوروشه‌دی.  حاضر اوروشدن طالبلرنی چیقاریش، چېت اېللیک جنگریلر زوروانلیک مساله‌سیگه اۉزگریش کېلگن حالده اۉزمانده جنگری گروهلرنینگ مقابلیگه بیرلشه‌دی.  افغانستان اوروش‌نینگ چیزیغی دیر. بو مساله منطقه و دنیا نی تهدید قیله‌دی.  بیزلر بوتون دنیا مملکتلری نماینده‌لیگیده اوروشه‌میز. منطقه‌وی همکارلیک دولتلر بیره دیگن خیرات اېمس. قنچه‌لیک کوچلنمه‌یلیک شونچه‌لیک بیزنینگ کمراق مالی منبعلرگه احتیاجیمیز قاله‌دی. کېله‌جک بېش ییل ـ تۉرت ییل ایچیده منطقوی باغله‌نیش لایحه عمل بۉلیشی بیلن اقتصادی لحاظدن اۉسیب کۉزگه کۉرینرلی درجه‌ده مالی منبعلرگه قۉل تاپه میز. بیر تاماندن بیزلر تورلی سناریولرنی آلغه سۉریشیمیز کېره‌ک.

خبرچی: سیز پلان تۉغریسیده گپیردینگیز امریکا قۉشمه ایالتلری نینگ عملده‌گی جمهور رئیسی دونالد ترامپگه تقدیم قیلگن ریجه‌ده افغانستان‌دن خلق ارا حربی کوچلر آلیب چیقیلمسلیگی بیلن مصرفنی توشیریش اوچون قنده‌ی لایحه‌نی نظرده توتدنگیز، بو حقیده بحث‌لر آلغه آلیب باریلدی می؟

جمهور رئیس محمد اشرف غنی: البته، بیز بو خصوصده دواملی شکلد بحث آلیب باردیک. حاضر هم بیز مصرفنی پستگه توشیریشگه حرکت قیلیشده موفق بۉلگنیمیز اوچون خرسندمن. بیزنینگ طلبیمیز اساسیده خلق ارا حربیلرنینگ سانی کمه‌یشی تۉغریسیده‌گی دستورنینگ عملی بۉلیشی حقیده به تفصییل بحثلریم بۉلگن. بو حقده هم صرفه‌جولیک و ایجابی ایشلرنی بجره  آلیش شرایطینی یره‌تدی. ایتیش کېره‌ک، رهبرلیکنی اۉز بوینیگه آلگن افغان ملی کچلری کون ساین کوچله‌نیب، اوروش میدانیده ارزوگولیک فعالیتلرنی قیلگن حقیقتن تقدیرگه سزاوار بولرنینگ فعالیتی.   

خبرچی: سیز جمهور رئیس صفتیده، مالیه وزیری همده دنیا بانکیده وظیفه بجرگن سیز افغانستان‌نی تورلی بۉلیملردن اۉرگه‌نیب تېکشیریش اوچون قنچه امکان بار. سیزنینگ فکرینگیزچه، افغانستان رۉپه ره بۉلیب تورگن دایمی قیینچیلیکلر نیمه‌لردن عبارت؟

جمهور رئیس محمد اشرف غنی: بیز بېش کلیدی مساله بیلن شغللنه میز. بیرینچی، عیاللر و یاش ـ ییگیتلر آرزو ایستکلری همده بولرنینگ بوتونله‌ی آماجلرینی حمایته قیله دیگن دولت تیزیمی. فقط (مردم سالارلیک) اصوللرگه تینگن دموکراتیک بیر دولت بو قبیل موضوعلرگه جواب بېره آله‌دی. سۉنگگی تۉرت یریم ییل ایچیده افغانستانیلک عیاللر ایجابی اۉرنینی اثباتلب بېره آلگن بۉلیمشیگه امید قیله‌من. افغانستان نینگ حاضرگی نسلی یاش، کوچلی، استعدادلی همده خلاق دیر.  بولر کېله‌جک نینگ اېگه‌سی بۉلیشگه ایشانچیم کامل. مېن اۉزیمنی بو لایحه‌ده علاقه کوپریگی دېب بیله‌من.

ایکّینچی موضوع، مارکیت ایجاد قیلیش. «خصوصی سکتور» سۉزی عمومی بیر سۉزگه ایلنگن. بیراق بو سۉز بیرینچی بار ۱۹۴۶- ییلده ایشله تیلدی. افغانستان طبیعی سرمایه‌لری بویوک بایلیکلردن فایده‌له‌نیش اوچون ایش بازاری ایجاد بۉلیشیگه کتّه احتیاج بار. اۉتکن ییل افغانستان دنیا بانکی تامانیدن ایش و کوچ صلاحیتی بۉلیمیده بیرینچی اۉرینگه کېلدی. بو اۉزی اولکن بیر اقتصادی اۉزگریش.

اوچینچی مساله: تینچلیک قوریش، یاکه تینچلیک اۉرنه تیش. دایمی بیر تینچلیک بۉلمه‌گن حالده، اوروش اوچون توله‌نیله‌دیگن بها ویران قیلووچی دیر. البته تینچلیک اۉرنه‌تیش اوچون اۉتکن تۉرت ییل اوستیدن غالب چیقیش طلب قیله‌دی.

تۉرتینچی مساله: ملت قوریش جریانینی کوچلنتیریش و ملی بیرلیک فضاسینی یره‌تیش.  بو امر اېسه اجتماعی برنامه‌لرگه نیازی بار. هر بیر ملت نینگ فقراسی اۉزینی بیراودن قویی یا ده اوستون کۉرسه، بو ممکن اېمس.  فرهنگ و مدنیتیمیز حقیده سیزگه گپیرماقچی من. سیزنینگ اعتبارینگیزنی جلب قیله آلگن بۉلیش آرزوسیده من.  بیزنینگ هویتیمیز تمثالی بۉلگن بیر قنچه بنالریمیز اۉرته‌دن کېتگن. بویوک بیر لایحه چهار چوبه‌سیده بولرنینگ برچه‌سینی قیته تیکله‌یمیز. هیچ بیر نرسه بو تاریخی بنالرنینگ قیته باش کۉتریشی درجه‌سیده کیشیگه غرور بېرمه‌یدی. افغانستان‌ده کۉپینچه ترقیات لایحه‌لر عملگه آشیریلدی، لېکن ملی کیملیک و هویت نینگ مساله‌سی اۉزی باشقچه دیر.

افغانستان ایریم قوملر و تیللردن توزیلگن بیر مملکت دیر. بیراق بیزنینگ کوچیمیز اۉشه رنگمه رنگلیگیمیزگه دیر.  هر بیر افغان تیل مساله‌سیدن قطع نظر صحبت قیلیشی اوچون ایشانچیم کامل. هر  بیر افغان اۉزینی بو مملکت نینگ یشاووچی اورله‌راق بو یورت نینگ فرزندی بۉله‌دی. شونینگدیک بو لایحه اساسیده افغانستان‌دن تشقریده یشاووچی مهاجرلرنی قیتریش مهم. تورت میلیونگه یقین مهاجر قۉشنی دولتلرده یشب کېلماقده. بولرنینگ بیر میلیونیدن آرتیغی تورکیه دولتی قۉشیمچه (OECD) اقتصادی تشکیلاتیگه اعضا مملکتلرده استقامت قیله دیلر. بولر جوده استعدادلی. ایتیش لازمکی بو تراژیدی نینگ فایده‌لریدن بیری اېسه افغان مهاجرلر ایچیده  انسانی بیر سرمایه شکللنشی  بیر حیرتلنرلی مساله دیر.

بېشینچی مساله، منطقه‌یی باغله‌نیش. ییگیرمه بیرینچی عصرده استبداد بیلن بیر مملکتنی ترقیات ساری باشقریش نینگ اۉزی مهال دیر. بیراق، منطقه‌یی اوله‌نیش بیلن بو ایش ممکن. سیزگه بېش لایحه‌نی شرح‌لیب بېردیم. افغانستان اوزاق ییللیک اوروش درد و رنجدن سۉنگ ترقیات، امنیت، تینچلیک، برقرارلیک و آسایشته‌لیک ساری یولنماقده. بوندن ایکّی مینگ بېش یوز ییل ایلگری یوز بېرگن قیغولی حادثه‌دن آلدین بیز بویوک بیر مدنیت و فرهنگگه اېگه لیگیمیزنی اثباتلشدیک.

خبرچی: حاضر، امریکا قۉشمه ایالتلری و طالبان اۉرته‌سیده تینچلیک اوستیده بیر توختمگه کېلیشی باره‌سیده بعضی صحبتلر بار بو نیچه هفته جریانیده دوام اېتگن. سۉنگگی هفته‌لر ایچیده امریکا بیلن طالبلر اۉرته‌سیده تینچلیک کېلیشووگه اېریشیلگن حالده، جمهورلیک ریاستی سیلاویگه تاثیر تشله‌ی‌ دیمی؟

جمهور رئیس اشرف غنی: سیلاو اوچون هیچ قنده‌ی تاثیری یۉق.  بیرینچیدن سیلاو اوچون تاثیرچن بۉلگن تینچلیکنی بیلگیله‌شیمیز ضرور. امریکا و طالبان اېمس، افغانستان حکومتی بیلن طالبان اۉرته‌سیده تینچلیککه اېرشیش کېره‌ک. اوشنده‌ی کیم ایتدیم بو باسقیچ نینگ اۉزیگه کۉره یۉللری بار البته.

ایکېینچی، بیزنینگ امریکا قۉشمه ایالتلری و همکار دولتلر بیلن کېلیشگن مساله میز دستلب جمهور رئیسلیک سیلاودن آلدین بیر معین چهار چوب اساسیده باشلنغیچ تینچلیککه اېریشیمیز مقصدگه موافق. سیلاو حیاتی و ملی بیر لایحه اېکنینی همه بیله‌دی. بونینگ اۉتکزیشی حتمی دیر. باشقه بیر عباره بیلن ایتگنده، سیلاو باش قانونگه تاکید بۉلگن بیر مساله حسابنله‌دی. افغانستان کېله‌جگی نینگ رهبری مېن یاش باشقه کیشی بۉلیشیدن قطع نظر تینچلیک لایحه‌سی تۉغریسیده اۉز ماموریتیگه دوام بېریشی ضرور.  چونکه افغانستان بوتون خلقی اوچون قبول بۉلگن بیر تینچلیککه اېریشیش کۉزله‌گن اصلی مقصدیمیز دیر. باشقه بیر عباره بیلن ایته دیگن بۉلسک یره‌ش خلق تامانیدن قبول بۉلیشی لازم دیر.

کلمبیانی تیلگه آلیش اۉرینلی. جمهور رئیس سانتوس تینچلیک اوچون اۉزیدن فداکارلیک کۉرستدی. بنابراین برچه مساله مذاکره میزیده حل بۉلمه‌یدی. مذاکره میزی لایحه نینگ بیر بۉلگی، اما بوندن آلدین باشقه باسقیچلرنی اۉتیش کېره‌ک. تینچلیک شکلله‌نیشی کېره‌ک. سۉنگ تصدیق‌له‌نیشی شرط. بیز جمهور رئیسلیک سیلاو اۉتکزیشیگه اولگوره یپمیز. امریکا قۉشمه ایالتلری قۉشیمچه برچه همکار دولتلریمیز جمهور رئیسلیک سیلاونی حمایت قیلیب تورگنلر. بیرینچی بار، سیلاو خرجتی نینگ  کتّه قسمی اۉزیمیز تۉله‌ماقچی میز. باشقه بیر سۉز بیلن ایتگنده جمهور رئیسلیک سیلاو اۉتکزیلیشی اوچون ایشانچ بېریش نیتده حکومت اۉز بودجه‌سیدن ۹۰ میلیون اقش دالرنی بېریشنی نظرده توتگن، بو حکومت اوچون اېنگ کتّه اهمیتگه اېگه.

خبرچی: وقتینچلیک حکومت اۉرته‌گه کېلیشی اوچون میش ـ میشلر بار، قنده‌ی؟

جمهور رئیس اشرف غنی: بو سۉزلر برچه‌سی پوچ. هر بیر حکومت دموکراتیک یۉل بیلن اۉرته‌گه کېلگن بۉلسه ـ ده، کیمسه اونی اۉرته‌دن کۉتره آلمه‌یدی. قیسی صلاحیت بیلن، وقتینچه‌لیک حکومتنی قورماقچی بۉله دیلر؟

خبرچی: جناب رئیس جمهور، افغانستان و تورکیه نینگ تاریخی مناسبتیگه قره‌گنده، افغانستان تینچلیک لایحه‌سی اوچون رسمی انقره همکارلیک قیلیب بیله آله می؟

جمهور رئیس اشرف غنی: مېن تورکیه بیلن بۉلگن مناسبتیمیزنی بونده‌ی توشینه من. قیسقه مدت، اۉرته مدت، اوزاق مدت و اېنگ اوزاق مدتلی تاریخ دیر. تورکیه بیلن بیزنینگ تاریخی میز اوزاق ییللرگه بارییب تاقیله‌دی. افغانلر و تورکلر اۉرته‌سیده‌گی  علاقه ایکّی مملکت مدنیت و رواجله‌نیشدن دَرک بېره‌دی. تورکیه، تورکیه بۉلمسدن آلدین، یعنی بیز هم مملکتیمیزده تورکلرنینگ کتّه قسمی بۉلگن.  افغانستانلیک تورکلر یعنی اۉزبېک و تورکمنلرنینگ تیلی مملکت نینگ اوچینچی تیلی اوله‌راق یېریک اهمیتگه اېگه. بیزنینگ تورکیه بیلن بۉلگن مناسبتیمیز یوز ییل چیگره‌سیدن اۉتکن.

تورکیه افغانستان‌ده جوده فعال. خلق ارا حربی قۉشینلرنینگ افغانستان‌ده‌گی ایکّینچی قوماندانی جنرال روزلو اېدی. او، بیر تورک اېدی. تورکیه دستلب آیساف نینگ فعال اعضاسی صفتیده کېین کېسین ماموریت چهارچوبه‌سیده اولکن ایشلرنی قیلگن. مناسبتلریمیز کون ساین یخشی له‌نیب بارماقده. آذر بایجان تېمیر یۉلس ارقلی جیحان بندریگه اوله‌نیشی مساله‌نی تیلگه آلیش اۉرینلی. اوشنده‌ی کیم بیله سیز، بیزنینگ لاریلریمیز تی آی آر ترانسپورت سیستمی آرقلی استانبول‌گه باردی. علاقه میز ینه هم یخشیلن‌ماقده. اسلامی همکارلیکلر تشکیلاتیگه تورکیه نینگ حضوری منطقه‌ده‌گی تاثیرچن بیر دولت حیثیده افغانستان اوچون هر قنده‌ی حیاتی بحث دیر. رسمی انقره بیلن کابل نینگ تورلی ساحه‌لرده‌گی مناسبتی بوندن ـ ده یخشیراق بۉلیشی اوچون ایشانچیم کامل.  

خبرچی: سیزنینگ فکرینگیزچه، افغانستان کېلگوسی بېش ییلده قه‌یېرده توره‌دی؟

جمهور رئیس محمد اشرف غنی: افغانستان اۉزی اۉز ایاغیگه توره آله دیگن بیر مملکت. منطقه‌یی باغله‌نیش، منطقه‌وی و خلق ارا همکارلیکلر اوچون مهم بستر دیر. افغانستانلیک عیاللر و اېرککلر اۉزلری نینگ میراثی اوچون ادعا قیلووچی بیر مملکت بۉله آله‌دی. افغانستان اسلامی نطقه نظردن و اسلامی مدنتدن قره‌گنده هم و اساسی قانون لحاظدن هم اېنگ اسلامی بیر قانونگه اېگه بۉلگنی تانیلگن. چقور یره‌لرینی دوالش اوچون امکانیت تاپووچی بیر مملکت اوله‌راق اۉزی نینگ سفریده ۲۱- عصرده‌گی کاروانگه قۉشیلیب رواجله‌نیش و یۉلیگه دوام بېره‌دی.

موجود خطرلرگه قره‌مسدن، بو اۉشه افغانستان دیر کم مېن ایسته‌گن من. حاضر بو افغانستان نینگ باشقه همکارلری سیاسی بحثلرگه قره‌شلی. افغانستان خلقی حقیقتگه استوار مساله‌لرنی طلب قیله‌دی. سیز بیلن صحبتده نطقه ـ نطقه مساله‌لر اوستیده گپیرگنیمنی هر افغانستانلیک هر بیر کیشی گۉنگلی روشده تن آلیشیگه ایشانه‌من. تسلسل و جانشینلیک دایمی بیر لایحه‌گه اۉزگریب بو یۉل بیلن مملکت نینگ ایشلری قابلیت اساسیده یاش قتلمگه اۉته‌دی. افغانستان نینگ ینگی و بیلیملی نسلی بو کیمه‌نی کۉزه‌لگن منزلگه آلیب باریشیگه امین من.

خبرچی: قیمتلی وقتینگیزنی اختیاریمیزگه قۉیگنینگیز اوچون منتدارمن.

جمهور رئیس محمد اشرف غنی:  سیزگه هم رحمت.