باش صحیفه / ارگ‌ نینگ تاریخچه‌سی

جمهورلیک ریاستی

Picture 1 of 4

سلام‌خانه قصریکوتی باغچهحرم سرادلکشا قصریبرج ساعتچهار چنار قصری آرشیفارگ‌ نینگ خصوصی دروازه‌سیارگ‌ نینگ مسجدیارگ‌ نینگ برجلریارگ‌ نینگ کتابخانه‌سیموزیم گل‌‍خانه قصری قصری سنگی ارگ ‌نینگ اداری بناسیغربی دروازهنمبر دو قصریالحاقیه قصریارگ ‌نینگ دروازه‌لریارگ قلعه‌سی نینگ عمومی دروازه‌سی شاهی دروازه

کابل اوزاق بیر تاریخگه اېگه شهر. بو شهرده کۉپلب امیرلر و پادشاه‌لر یشب اۉتگنلر. قدیم زمانلرده بو شهرنینگ دیوار بیلن قمره‌ب آلینگنی حلی هم بو دیوارلرنینگ قالدیلریدن بیلینیب تورگن.

شهر ایچکریسیگه کیریش اوچون آلتی‌ته عمومی کیریش دروازه‌ بۉلگن و بولرنینگ هر بیریگه مخصوص نامی بېریلگن. قندهاری دهمزنگ دروازه‌سی، سردارجهان‌خان دروازه‌سی، سلام‌خانه قسمیده‌گی اسپینه دروازه‌سی، جامع مسجد آرقه‌سیده‌گی پیت دروازه‌سی، بالاحصار تامانیده‌گی گذرگاه دروازه‌سی و لاهوری دروازه‌سیدن آت توتیش ممکن. هنوز هم  ایریم کېکسه‌لر خاطرسیده بو سنه‌لردن روایتلر سقله‌نیب قالگن.

عبدالرحمن‌خاندن آلدین شاه یشه‌شینی اوچون مناسبت مکان بۉلمه‌گن. پادشاه‌نینگ حکمرانلیک مرکزی بالاحصارده بۉلگن اما بالاحصار و شیرپور ارگی افغان و انگلیس اوروشی چاغیده زیان کۉریب اونینگ ایریم بۉلیملری کوییب کېتگن. ۱۸۸۰- ییلده قدرت تېپّه‌سیگه کېلگن امیر عبدالرحمن‌خان یشه‌شی و اداری ایشلری اوچون مناسب جای بۉلمه‌گن.

او، پادشاه یشه‌شی اوچون مناسب بیر بنا توزه‌تیش فکریگه توشگن. بونده‌ی بیر مناسب مکان توزه‌تیش اوچون حاضرگی ارگ حدودینی تنله‌گن او. ارگ نقشه‌سی‌نینگ لایحه‌سی ۱۲۹۹ ییلده چیزیلدی و ارگ‌نی قوریلیش ایشی ۱۳۰۰ییلده جلال آباد شهریده ایکّی یوز جریب یېرده باشلندی. قوریلیش ایشی ۳۰ ییل دوام اېتگن ارگ قلعه‌سی چمه‌سی بیر یریم عصر آلدین کابل‌ده بنا اېتیلگن. ارگ ایچکریسیده ایلک بار قوریلگن بنا کوتی باغچه‌ دېب ناملنگن. بونینگ قوریلیش ایشی قویاش ۱۳۰۴ ییلده بیتتیریلگن.

ارگ‌ده‌گی ایریم بنالرنینگ قوریلیش موادی هند بریتانویدن آلیب کېلینگن. اما، بو موادنینگ کتّه قسمی محلی قوریلیش موادلردن هم تیارلنگن. بو قوریلیش موادلر غشت، چونه، گچ، صندل و ساروجدن عبارت. ایریم بنالر قوریلیشیده سوت، مسکه، تاووق غلّه‌سی هم ایشله‌تیلگن. کابل‌ ارگی‌نینگ قوریلیش ایشلریده شهرنینگ اهالیسی گۉنگیلی روشده ایشلب کتّه حصّه قۉشگنلر.

بوگونیکه کونده ارگ تورگن حدودده سابق هیچ قنده‌ی آبادانلیک بۉلمه‌گن. بلکه، توپراقلی بیر چۉلدن بۉلک نرسه بۉلمه‌گن بو منطقه. بو حدودنینگ ایریم قسملریده باغ و اېکین یېرلری بۉلگن. بوگونکه کونده ارگ کابل شهری‌نینگ قاق مرکزیده جایشلگن. ارگ‌ نینگ قوریلیش ایشلری ایریم دورلرده هم دوام اېتیب کېلگن. بونینگ ویرانگه ایلنگن زمانلری هم مملکت تاریخی‌ نینگ جانلی بیر بۉلیمی سنه‌له‌دی. ارگ ویران اېتیلیشی اوچون باشقه‌لردن کۉپراق ایکّی دورنینگ رولی دیېرلی بۉلگن.  حبیب‌الله کلکانی نینگ قیسقه مدتلی حاکمیتیده ارگ تالان تاراج اېتیلگندن تشقری بونینگ ایریم بنالری هم جدی زیان کۉرگن. کلکانی دوریده نهضت امانی زمانیده آچیلیب فعالیتگه باشله‌گن موزیم ویران قیلینگنیدن آت توتیش ممکن. ارگ ‌نینگ باشقه ویرانگرلیگی ایچکی اوروشلر زمانیگه قیته‌دی. بو دورده ارگ تالان تاراج قیلینگندن علاوه ینه آغیر زیانلر کۉریب و دواملی اوروشلرنینگ گواهی بۉلدی.